تحليل ساختار فضايي– كالبدي بافت فرسوده شهري با رويكرد نوسازي و بهسازي (مطالعه موردي: بافت فرسوده‌ شهر دوگنبدان)

Analysis of spatial – physical structure - old texture of urban space in order to improve and repair (Case study: Dogonbadan old texture city)

فرسودگي واقعيتي است كه تاكنون بيشتر شهرهاي با سابقه و تاريخي ايران، تحت تاثير آن قرار گرفته‌اند. آنچه مسلم است، در اين گونه شهرها اين مسيله، رشد بافت شهري را مختل كرده و آن را به پيرامون سوق مي‌دهد و بنابراين افزون بر نابودي بافت‌هاي دروني و با سابقه‌ي شهري، هزينه هاي هنگفتي را با ايجاد بافت‌هاي نو ظهور بر گردن شهر تحميل مي‌كند. اين مقاله با رويكرد توصيفي – تحليلي، از روش مطالعات ميداني و كتابخانه اي و با استفاده از مدل SWOT و فرايند تحليل سلسله مراتبي (AHP) و با بهره گيري از نرم افزار Expertchoice، تهيه و تدوين شده است. در اين پژوهش به بررسي نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهديدهاي بافت فرسوده شهري در شهر دوگنبدان پرداخته‌ايم. يافته هاي حاصل از تحليل مدل فوق در اين پژوهش نشان مي دهد كه در گروه نقاط قوت، تهيه طرح بهسازي و نوسازي بافت فرسوده (وزن نهايي، 315/0)، وجود تجهيزات شهري شامل: آب، برق؛ گاز و ...(وزن نهايي، 274/0) و امكان دسترسي آسان به بازار و ساير نقاط شهر (وزن نهايي، 163/0) به ترتيب مهم‌ترين نقاط قوت و بالا بودن ميزان بيكاري (وزن نهايي، 284/0)، پايين بودن ميزان درآمد (وزن نهايي، 195/0) و معابر نامناسب (وزن نهايي، 158/0) به ترتيب مهم‌ترين نقاط ضعف هستند. در عين حال واقع شدن در شهر نفت خيز دوگنبدان (وزن نهايي، 41/0)، نزديكي به مراكز خريد شهر (وزن نهايي، 184/0) و وجود مناطق سكونتگاهي در اطراف بافت (وزن نهايي، 123/0) به ترتيب مهم‌ترين فرصت‌هاي محدوده‌ي مورد مطالعه، همچنين هجوم روزافزون مهاجران به بافت (وزن نهايي، 349/0)، نگرش منفي سايرين نسبت به سكونت در اين بافت (وزن نهايي، 216/0) و عدم توجه به مشاركت مردم (وزن نهايي، 198/0) از جمله مهم‌ترين تهديدهاي محدوده مورد مطالعه در جريان ساماندهي، نوسازي و بهسازي به شمار مي‌آيند. تحليل‌هاي نهايي در اين پژوهش، به راهبرد هاي رهگشا براي اصلاح و بهبود بافت فرسوده‌ي شهري در شهر دوگنبدان منجر شده كه در متن مقاله به تفصيل آمده است.

Deterioration is a fact which has influenced most of the historic cities of Iran. What is certain in such cities, this problem has hampered the growth of the urban texture and is pushing it around. Therefore, in addition to destroying the internal texture of the historic parts of the city, it is creating huge costs upon the city by emerging new contexts. The current paper approach is descriptive-analyticand the method is combination of both field studies and documental methods. The research was conducted by using both SWOT and AHP techniques and also Expert choice software. In this research, we have assessed the strengths, weaknesses, opportunities and threats of urban deteriorated contexts of Dogonbadan city. The findings obtained from above model indicate that in terms of strengths, providing renewal and development plans of deteriorated context (ultimate weight= 0.315) , Existing urban services including: water, electricity, gas,.. (ultimate weight= 0.274) and confortable accessibility to urban center market and other parts of the town (ultimate weight= 0.193) are the most important factors. In the context of weaknesses, high unemployment rate (ultimate rate= 0.284), low income (ultimate weight= 0.195) and inappropriate streets (ultimate weight= 0.158), are the most important factors respectively. In terms of opportunities, locating in Oil City Dogonbadan (ultimate weight= 0.41), proximity to shopping centers of the city (ultimate weight= 0.184) and existence of residential areas around the texture (ultimate weight= 0.123), are the most important factors. And ultimately, among the threats, the factors such as: The increasing influx of immigrants into the context (ultimate weight= 0.349), negative attitudes towards living in these textures (ultimate weight= 0.216) and disregard to public participation (ultimate weight= 0.198), are the most important factors. Final analyzes in this research has led to efficient strategies to optimize and improve the urban deteriorated contexts in the Dogonbadan which have been given as details in the paper.