ارزيابي تحمل به شوري ژنوتيپ‌هاي گندم نان با استفاده از شاخص‌هاي تحمل به تنش

Evaluating salt tolerance of bread wheat genotypes using stress tolerance indices

به منظور تعيين برخي شاخص‌هاي پايداري مرتبط با عملكرد دانه گندم در شرايط تنش شوري، 41 ژنوتيپ گندم نان در دو شرايط نرمال و تنش شوري در مزرعه تحقيقاتي مركز ملي تحقيقات شوري واقع در استان يزد مورد ارزيابي قرار گرفتند. شوري آب آبياري در شرايط نرمال و تنش شوري به ترتيب 2 و 10 دسي‌زيمنس بر متر بود. نتايج حاصل از تجزيه واريانس حاكي از اختلاف معني‌دار بين عملكرد و اجزاي عملكرد ژنوتيپ ها در شرايط نرمال و تنش شوري بود. در بين ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه، ژنوتيپ‌هاي روشن و بومي يزد به ترتيب با متوسط عملكرد دانه 25/3791 و 47/3764 كيلوگرم در هكتار، بيشترين عملكرد دانه را در دو شرايط نرمال و تنش دارا بودند. برآورد ضريب همبستگي بين شاخص‌ها و ميانگين عملكرد ژنوتيپ ها در دو شرايط آزمايشي نشان داد كه مناسب‌ترين شاخص‌ها براي گزينش ژنوتيپ‌هاي متحمل به تنش شوري، شاخص هاي ميانگين حسابي و هندسي بهره وري و شاخص تحمل به تنش مي‌باشند. نمودار سه بعدي ژنوتيپ ها بر مبناي مقادير اين شاخص‌ها و عملكرد دانه در شرايط نرمال و تنش شوري نيز نشان داد كه ژنوتيپ‌هاي روشن و بومي يزد از عملكرد دانه بالايي در هر دو شرايط نرمال و تنش شوري برخوردار بودند و به عنوان متحمل‌ترين ژنوتيپ ها نسبت به تنش شوري انتخاب شدند.

To determine some of stability parameters related to grain yield in salinity condition, 41 bread wheat genotypes were evaluated under two non-stress and stress conditions in research field of the National Salinity Research Center (NSRC) in Yazd province. The salinity of irrigation water was 2 and 10 ds.m-1 for normal and salt conditions, respectively. Result of analysis of variance showed significant differences between genotypes for grain yield and yield components in both normal and salt stress conditions. Roshan and Yazd local varieties with the average grain yield of 3791.25 and 3764.47 kg.ha-1 respectively, had the highest grain yield in normal and salt stress conditions. Evaluating the correlation coefficients between indices and average grain yield in both experimental conditions showed that the three indices of mean productivity, geometric mean productivity and stress tolerance index were the best criteria for the selection of tolerant genotypes to salinity stress. Also, the three-dimensional diagrams derived from each index and grain yield in normal and salt stress conditions confirmed that the Roshan and Yazd local varieties had the highest grain yield in normal and salinity conditions and were the most tolerant genotypes to salinity stress.