استعاره دستوري: شاخصي نو در تمايز زبان ادب و علم

Grammatical Metaphor: A New Criterion for Distinguishing the Language of Science and Literature

يكي از مفاهيم مطرح در دستور نقش گراي نظام‌مند هاليدي، استعاره دستوري است كه نوعي از استعاره معرفي شده است. هاليدي سه نوع استعاره دستوري - انديشگاني، بينا‌فردي و متني- را معرفي و متمايز كرده است. هدف اين مقاله، بررسي ميزان و شيوه كاربرد انواع استعاره دستوري در متون ادبي و علمي است. بدين منظور نويسندگان يك اثر علمي با عنوان «درآمدي بر جامعه‌شناسي زبان» نوشته يحيي مدرسي و يك اثر ادبي با عنوان «تنگسير» نوشته صادق چوبك را براي نمونه انتخاب و تجزيه و تحليل كرده اند. نتايج به دست آمده بيانگر آن است كه ميزان استفاده از انواع استعاره دستوري در متون علمي و ادبي يكسان نيست. به نظر مي‌رسد كه نويسنده متون علمي براي غني سازي محتواي عبارات، فشرده كردن اطلاعات، تخصصي ساختن متن براي مخاطب مخصوص خود، گوياتر ساختن مطالب و دلايل ديگر از استعاره دستوري استفاده كرده است. در مقابل نويسنده متن ادبي، استعاره دستوري را بسيار كم به كار برده است. دلايل يادشده درباره متون ادبي صادق نيست و كاربرد اندك آن را موجه مي سازد. بنابراين مقاله با ارايه شواهد كافي از دو متن تلاش دارد تا استعاره دستوري را به عنوان يك شاخص براي تمايز متون علمي و متون ادبي معرفي كند.