سعادت و فضيلت در انديشه اخلاقي فيض كاشاني

Happiness and Virtue in Feyz Kashani’s Ethical Thought

فيض در تبيين مفهوم عام فضيلت به اين نكته اشاره مي‌كند كه هر امر خيري كه انسان را در نيل به سعادت اخروي ياري رساند، فضيلت است و هرچه انسان را به هر نحوي از سعادت اخروي دور كند، رذيلت است. از منظر وي به‌طوركلي فضايلي كه انسان را در نيل به سعادت ياري مي‌رسانند، به چهار دسته تقسيم مي‌شوند: فضايل نفساني، فضايل بدني، فضايل اجتماعي، فضايل توفيقي. فضيلت به‌معناي خاص و يا همان فضايل اخلاقي، در حقيقت جزيي از فضايل نفساني هستند كه عبارت‌اند از: حكمت، شجاعت، عفت و عدالت. فيض سعادت را به دو قسم مظنون (دنيوي) و حقيقي (اخروي) تقسيم مي‌كند. از ديدگاه وي كمال و سعادت نهايي انسان منحصر به شناخت خداي متعال است، البته سعادت امري ذو مراتب است و مراتب سعادت انسان‌ها ارتباط مستقيمي با درجات ايمان و توحيد آنها دارد. بالاترين مرتبه سعادت، در حقيقت مرتبه‌اي است كه انسان به معرفت شهودي نسبت به پروردگار خويش دست مي‌يابد؛ اما بااين حال افرادي كه از ايمان تقليدي هم برخوردارند، به مرتبه از سعادت نايل مي‌شوند.

To explicate the general concept of virtue, Feyz states that every good action which helps human in achieving hereafter happiness is virtue and everything making human away from hereafter happiness in any way is vice. From him, the virtues helping human in achieving happiness are divided into four types including spiritual, Physical, social, and successive virtues. Particular meaning of virtue or ethical virtue lies in fact in a part of spiritual virtues including Hikmat, bravery, decency, and justice. Feyz divides happiness into two types of suspected (mundane) and real (hereafter) ones. For him, the ultimate perfection and happiness for human is limited to knowing the almighty God. Of course it should be mentioned that happiness is of gradation and levels of human happiness are directly related to their faith and monotheism degrees. The highest level of happiness is, in fact, the level in which human achieves to an intuitive knowledge of his God. However, people who have imitative faith will achieve to a level of happiness, too.