كهن‌الگوي ايثار با نگاهي به حلاج در اشعار شفيعي كدكني و آدونيس

The Archetype of Sacrifice with a Look to Hallaj in the Poems of Shafiei Kadkani and Adonis

كهنالگو تجربيات مشترك همه انسانها است كه از گذشتههاي دور در ناخودآگاه جمعي آنها باقي مانده است. به‌دليل فراوان بودن تجربيات انساني نميتوان تعداد كهنالگوها را مشخص كرد؛ اما شاخصترين كهنالگوها عبارت‌اند از آنيما، آنيموس، خود، پرسونا، سايه، پير فرزانه و مادر. ايثار يكي از مهمترين كهنالگوها است كه در ناخودآگاه جمعي بيشتر انسانها نهادينه شده است. از ديدگاه ‌روان‌كاوان، ايثار يكي از مكانيزمهاي دفاعي انسان در برابر خواستههاي نهاد است كه به علاقه اجتماعي منجر ميشود. كهنالگوها خود را در روياها، خيال‌پردازيها و توهمات نشان ميدهند. هنر و به‌ويژه ادبيات، يكي از تجليگاههاي اصلي كهنالگوها است. كهنالگوي ايثار و ويژگيهايش در آثار هنري فراواني يافت مي‌شوند. يكي از شخصيتهايي كه ملازمات كهنالگوي ايثار در سرگذشت او برجسته است، حسين‌بن منصور حلاج است. در اين نوشته، كهنالگوي ايثار را با توجه به ويژگيهايش در شخصيت حلاج، در شعر «حلاج» شفيعي كدكني و سروده «مرثيه حلاج» آدونيس بررسي مي‌كنيم و نقدي اسطورهاي- كهنالگويي از آنها ارايه مي‌دهيم.

Archetype is the common experience of mankind that has remained of distant past in collective unconscious. Because human experiences are abundant, we can not be identify the number of archetypes, but the most significant archetypes are: anima, animus, self, persona, shadow, wise old man and mother. Sacrifice is one of the major archetypes that have been institutionalized in the collective unconscious of most humans. In psychoanalyst viewpoint, sacrifice is one of the defensive mechanisms of humans against the demands of the id that leads to social interest. Archetypes are shown in dreams, imagination and illusions. Art (especially literature), is one of the main manifestations of archetypes. Sacrifice and its features can be found in the large number of artworks. In this paper, we investigated the archetype of the "Sacrifice" in Hallaj, in "Hallajʹs poetry" of Mohammadreza Shafiei Kadkani, and "Hallajʹs requiem" of Adonis, and presented a mythical criticism of them.