تمثيل‌ها و برخي مضامين مشترك مثنوي و حديقه

Allegories and some other Common Themes in Mathnavi and Hadiqat al Haqiqa

قرن شش و هفت هجري، از دوره‌هاي بسيار درخشان زبان و ادبيّات فارسي، به‌ويژه در حوزه شعر عرفاني است كه ظهور و تكامل و اوج آن به دست سه تن از شاعران بزرگ عارف ايراني ـ اسلامي (سنايي، عطّار، مولوي) رقم مي‌خورد. درك و احساس نزديك به هم در اين سه تن درباره خدا و جهان و... منظومه فكري واحدي را تشكيل مي‌دهد تا جايي كه درك و فهم آثار هر يك از اين سه فرد، منوط به فهم آثار ديگري است با رنگ و تشخّص ويژه هر يك از اين سه تن. در مقاله حاضر، با تكيه بر مثنوي مولانا و حديقه‌ي سنايي، در حدّ گنجايش مقاله، به نمونه‌هايي از پيوستگي‌ها و اقتباس‌هاي مولانا از انديشه و آثار و تمثيل‌هاي سنايي در حديقه اشاره شده است. مولوي نه‌تنها در انديشه، بلكه در شيوه بيان مطلب نيز در بسياري موارد از سنايي الهام گرفته است. در اين باره هم تقدّم فضل از سنايي و تعالي از مولوي است. مولوي، دقايق و غوامض و رموز سلوك عرفاني را با زبان مردم‌پسند و بسيار اقناعي بيان مي‌كند و زبان سنايي در حديقه فارغ از فخامت ادبي، ويژگي‌هاي خاصّ خود را دارد.