مفهوم امت در حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران

Concept of Ummah (Muslim Community) in the Constitutional Law of Islamic Republic of Iran

بازشناسي كليدواژگان قانون اساسي، گذرگاهي مهم براي شناخت مطلوب منظومه‌ي حقوق اساسي در هر نظام سياسي است. آنگاه كه يك كليدواژه‌ ريشه در مباني اعتقادي و نظريه‌ي سياسي زيربناي نظام حقوق اساسي داشته باشد، اين بازشناسي اهميتي دوچندان مي‌يابد. «امت» از دانش واژه هايي است كه درون مايه‌ي ديني و صبغه‌ي اسلامي داشته و از ادبيات ديني به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران راه يافته است. بررسي ابعاد نظام حقوق اساسي جمهوري اسلامي حاكي از آن است كه اين واژه ضمن حفظ اصالت ديني خود، با تحولاتي در حوزه‌ي مفهوم و دايره‌ي شمول در برخي كاربردها وارد ادبيات قانون اساسي شده است. در اين نوشتار به شيوه اي توصيفي و تحليلي به اين پرسش نظر افكنده ايم كه «امت» در انديشه‌ي ديني و حقوق اساسي جمهوري اسلامي چگونه فهميده شده و چه گستره‌ي شمولي دارد و چنين رهاوردي به دست داده ايم كه اين كليدواژه در كاربردهاي گوناگون خود در قانون اساسي، به‌رغم برخي همساني ها، به يك معنا به‌كار نرفته است، بلكه حامل معاني مختلف و در پي آن دربردارنده‌ي گروه‌هاي جمعيتي متفاوتي است.

In any political system, recognition of constitutional keywords is an important pathway for understanding constitutional system desirably. The recognition matters increasingly, when a keyword is rooted in constitutional systemʹs ideological bases and its underlying political theory. Ummah, a term with religious and Islamic theme, has come from religious literature into the constitution of Islamic Republic of Iran. Studying dimensions of constitutional system of Islamic Republic implies/indicates that this term, while keeping its religious originality, has come into literature of the constitution with some evolutions in concept and scope of inclusiveness in some uses. In this paper through a descriptive and analytical method, we have considered the question that how Ummah is understood in religious thought and the constitutional system of Islamic Republic and what range it has, and have concluded that this keyword in its different applications in the constitution, despite some similarities, has not been applied in the same meaning, but endures various meanings and subsequently includes different demographic groups.