بررسي سطوح مختلف كادميوم و سرب بر برخي خصوصيات فيتوشيميايي گياه Ocimum basilicum L. در شرايط شوري

Effects of different levels of Cd and Pb on some phytochemical characters of basil (Ocimum basilicum L.) under salinity

تغييرات عوامل محيطي مثل خشكي، سرما، گرما، شوري و فلزات سنگين از جمله تنش هايي هستند كه علاوه بر رشد و نمو در كميت و كيفيت مواد موثره گياهان نيز تاثير مي گذارند. در اين تحقيق به جهت بررسي تاثير سرب و كادميوم در تنش شوري بر گياه ريحان، آزمايشي در سال 1392 به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با 3 تيمار و 4 تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه شاهرود انجام پذيرفت. تيمارهاي آزمايش شامل شوري در 3 سطح (صفر، 5/2 و 5 دسي زيمنس بر متر)، سرب در 3 سطح (صفر، 50 و 100 ميلي‌گرم بر ليتر) و كادميوم در 3 سطح (صفر، 5 و 10 ميلي‌گرم بر كيلوگرم خاك گلدان) بودند. تيمار شوري در مرحله 6 برگي گياه و در مرحله شروع فاز زايشي (براي دومين بار) اعمال شد. اعمال تيمار سرب به صورت محلول پاشي در مرحله 6 برگي انجام پذيرفت. تيمار كادميوم يك بار و همزمان با كاشت اعمال شد. به اين طريق كه غلظت هاي مورد نظر بر حسب ميلي‌گرم بر كيلوگرم خاك گلدان مخلوط شد.براي شناسايي تركيب هاي موجود در اسانس و آناليز مواد موثره برگ و ساقه در مرحله گلدهي از دستگاه هاي گاز كروماتوگرافي (GC) و گاز كروماتوگرافي متصل به طيف سنج جرمي (GC/MS) استفاده شد. در اين آزمايش كادميوم موجب كاهش عملكرد اسانس به‌ميزان 49/0 ليتر در هكتار نسبت به شاهد شد. درصد متيل كاويكول و اي-سيترال در ريحان با كاربرد كادميوم به‌ترتيب 97/2 و 36/0 درصد كاهش يافت. آنزيم سوپر اكسيد ديسموتاز، كاتالاز و پراكسيداز در شرايط كاربرد كادميوم كاهش يافت. سرب موجب كاهش عملكرد اسانس، درصد متيل كاويكول، پراكسيداز، كاتالاز و سوپر اكسيد ديسموتاز شد. تيمار شوري توانست از كاهش درصد پراكسيداز، كاتالاز و سوپر اكسيد ديسموتاز توسط سرب و كادميوم جلوگيري كند. استفاده از سرب در شرايط شوري موجب كاهش معني دار سيس-آلفا-بيسابولن گرديد.