حدسيات از نگاه منطق و فلسفه اسلامي

The Conjectures in Islamic Philosophy and Logic

در اين نوشتار، مهم‌ترين مباحث معرفت‌شناختي را كه درباره حدسيات بيان شدني است ارايه كرده، كاوش و بررسي مي‌كنيم: پس از بيان پيشينه اين اصطلاح، به تعريف آن مي‌پردازيم. سپس، چيستي حدس، تمايز آن با تجربه، تمايز آن با الهام، استقلال آن از عقل، و فرق حدسيات و مجربات را از نگاه انديشمندان مسلمان بحث و بررسي مي‌كنيم. در ادامه، بداهت آنها را ارزيابي و نقدهايي كه متوجه بداهت و يقيني بودن آنها شده است ارايه كرده، به داوري مي‌نشينيم. در پايان، نگاهي گذرا به اعتبار معرفت‌شناختي حدسيات مي‌افكنيم.

In the present article the most important epistemological discussions on conjectures are to be examined and explored. The history of this term as well as its definition was surveyed. The article goes on to discuss the nature of conjecture, its distinction with experience, difference with inspiration, its independence from reason, and the distinction between the conjectural and experimental in the eyes of Islamic thinkers. The self-evidence of conjectural propositions is also to be considered and the objections raised on this claim are to be reviewed and assessed. Finally it takes a short glance at the epistemic validity of the conjectures.