هرمس در آيين ماني و تاثير آن بر انديشه‌هاي سهروردي

Hermes in Manichaeism and its Impact on Suhrawardi’s Thoughts

يكي از مهمترين نتايج برخورد دو تمدن كهن مصري و يوناني در اسكندريه، مكتبي عقلي بنام مكتب هرمسي است كه مشتق از نام كسي است كه مكتب به او منسوب شده است. اين مكتب بعدها توانست آثار قابل ملاحظه‌يي بر جهان غرب و نيز بر عالم اسلام بر جاي گذارد. برخي از حكما در عالم اسلام، مسيحيت و يهود بويژه در قرون وسطي بر اين باور بودند كه هرمس بنيانگذار علوم است. تعداد كساني نيز كه از عقايد هرمسي تاثير پذيرفته‌اند كم نبوده و در حقيقت بايد گفت كه بيشترين تاثيرات هرمسي بر ايشان، حاصل مطالعات و برخوردهايشان با كتب اسلامي بوده است. در عصر تجديد حيات فرهنگي نيز از اهتمام متفكرين غربي بر اين مكتب كاسته نشد و روي هم رفته مكتب هرمسي، با فلسفه‌يي خاص در باب طبيعت و جهان، تاثيراتي عميق بر هر دو تمدن غربي و اسلامي برجاي گذارد. بر همين اساس، پژوهش در عقايد و مناشي اين مكتب ميتواند در استنباط ويژه‌گيهاي اساسي حيات عقلاني عالم اسلام و مسيحيت راهگشا باشد. تاثيرات مهم اين مكتب عقلي حتي در فلسفه اسلامي نيز بروز دارد؛ بخصوص در فلسفه اشراق، عقيده به راهنمايي آسماني كه از آن به «طباع تام» نام ميبرند، همان چيزي است كه بنا بر آنچه از نوشته‌هاي مانوي چين و باقيمانده‌هاي آن به زبان قبطي برمي‌آيد، مانويان نيز به حقيقتي مانند «طباع تام» اعتقاد داشتند كه آن را «وهمن بزرگ» يا «منوهمد بزرگ» ميناميدند.

One of the most important consequences of the encounter of the two ancient Egyptian and Greek civilizations in Alexandria was the development of a rational school of thought called Hermeticism, which derives its name from the person to whom it is attributed. Later, this school managed to exercise a huge influence over the western world and then over the Islamic world. Some Islamic, Jewish, and Christian philosophers, particularly in the Middle Ages, believed that Hermes was the founder of all sciences. The number of thinkers and scholars who were influenced by Hermetic ideas was not small and, in fact, we must say that they were mostly affected by Hermeticism through their study of Islamic books. During the Renaissance, the western thinkers’ attention to this school of thought did not decline and, generally speaking, the Hermetic School, which promoted a particular philosophy concerning the world and nature, greatly influenced both western and Islamic civilizations. Accordingly, a study of the ideas and origins of this school could be illuminating in inferring the essential features of the intellectual life of the world of Islam and Christianity. The important effects of this rational school are also manifested in Islamic philosophy, particularly in Illuminationist philosophy. The belief in heavenly guidance, which is also called “Perfect Nature”, is the same ideas that we see in Manichean writings in China and the rest of them in the Coptic language. The Manicheans also believed in a truth similar to “Perfect Nature” and called it the “Great Vohu Mana”.