تشبيه و تنزيه نزد ابن‌عربي و اسپينوزا

Anthropomorphism and Transcendence in Ibn Arabi and Spinoza

تشبيه و تنزيه به چگونگي فهم انسان از اسما و صفات حق‌تعالي مربوط ميشود و ريشه‌‌هاي اين بحث را ميتوان در وحي الهي و كتب‌ مقدس يافت. در عالم اسلام، آيات تشبيهي و تنزيهي قرآن، زمينه‌ بحثهاي فراواني را ميان متكلمان مسلمان فراهم آورد. در قرون وسطاي مسيحي نيز كتاب مقدس و همچنين انديشه‌هاي فيلسوفان آن دوره درباره روشهاي ايجابي و سلبي در شناخت خداوند، مباحثاتي را بر سر صفات الهي برانگيخت. ابن‌عربي و اسپينوزا، هرچند انديشمنداني از دو سنت فكري متفاوتند؛ چنانكه يكي عارفي شهودي و ديگري فيلسوفي عقلگراست، اما هر دو با مبنايي يگانه‌انگارانه به شناخت خداوند، اسما و صفاتش ميپردازند و درخصوص تشبيه و تنزيه، رويكردي مشابه دارند و هر دو قايل به تشبيه و تنزيه هستند. در نوشتار حاضر، ابتدا نظر ابن‌عربي و اسپينوزا در باب تشبيه و تنزيه آمده و سپس نظر آن دو تحليل و مقايسه شده است.

Anthropomorphism and transcendence are related to the quality of Man’s perception of Divine Names and Attributes. The roots of this discussion can be traced back in divine revelation and holy books. In the world of Islam, the anthropomorphic and transcendental verses of the Qur’an have provided the context for several discussions among Muslim mutikallimun. During the Christian Middle Ages, the Holy Book and the thoughts of the philosophers of that period concerning affirmative and negative methods of knowing God promoted some debates about the Divine Attributes. Ibn Arabi and Spinoza are two philosophers from two different philosophical traditions: one is an intuitive gnosis and the other is a rationalist philosopher; however, both of them deal with the knowledge of God and His Names and Attributes based on a monistic approach. Moreover, both of them follow the same approach to anthropomorphism and transcendence and believe in them. In the present paper, the writers initially present the ideas of Ibn Arabi and Spinoza about anthropomorphism and transcendence and then proceed to analyze and compare them.