تعيين مهم ترين صفات موثر بر عملكرد گندم نان زمستانه و بينابين تحت تنش خشكي آخر فصل با استفاده از روش هاي آماري چندمتغيره

مطالعه صفات فيزيولوژيك مرتبط با تحمل به تنش خشكي، به­­عنوان يكي از عوامل اصلي كاهش توليد محصولات زراعي و نيز صفات مرتبط با تعيين عملكرد در اين شرايط مي­تواند به شناخت راهكارهاي مناسب براي انتخاب ارقام متحمل و افزايش عملكرد كمك كند. اين تحقيق با هدف ارزيابي تحمل 19 ژنوتيپ اميدبخش گندم نان زمستانه و بينابين به تنش خشكي در مرحله گلدهي (S2) و 20 روز بعد از گلدهي (S1) در سه سال زراعي90-1387، تحت وضعيت آبياري نرمال و تنش خشكي به­صورت كرت­هاي يك­بار خردشده بر پايه طرح بلوك­هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سه مكان كرج، اراك و جلگه رخ اجرا شد. رژيم آبياري و ژنوتيپ به­ترتيب به­عنوان فاكتور اصلي و فرعي بررسي شدند. تجزيه­هاي آماري شامل تجزيه همبستگي، رگرسيون گام به گام، تجزيه عليت و تجزيه به عامل­ها بود. نتايج حاكي از همبستگي زياد و معنا­دار وزن بيومس با وزن سنبله، تعداد دانه در سنبله با عملكرد دانه و نيز تعداد دانه در سنبله با وزن سنبله و دانه تحت وضعيت نرمال بود. در وضعيت تنش خشكي ملايم، همبستگي زيادي بين تعداد دانه در سنبله با عملكرد دانه و وزن دانه در سنبله، و در وضعيت تنش خشكي شديد، همبستگي مثبت زيادي بين تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه و شاخص برداشت با عملكرد دانه به­دست آمد. بيشترين اثر مستقيم در وضعيت تحت بررسي مربوط به صفت تعداد دانه در سنبله بود كه در تجزيه رگرسيون مرحله­اي نيز مشهود بود. همچنين از صفات تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله و وزن هزاردانه، واردشده در مدل­هاي تجزيه عليت مي­توان به­عنوان صفات بالقوه در اصلاح عملكرد دانه گندم استفاده كرد. براين اساس و با توجه به تاثيرات زياد مستقيم و غيرمستقيم تعداد دانه در سنبله بر عملكرد دانه، مي­توان از اين صفت در برنامه­هاي به­نژادي به منظور بهبود عملكرد دانه گندم به طور موثرتري استفاده كرد. به­طور كلي و با توجه به نتايج تجزيه به عامل­ها، به­نظر مي­رسد مي­توان با تقويت صفات عامل اول كه بيشترين درصد واريانس تغييرات بين داده­ها را توجيه مي­كنند، گام موثري در بهبود عملكرد دانه برداشت.