اثر تنش خشكي بر رشد و محتواي گليكوزيدهاي استويول در گياه استويا (Stevia rebaudiana)

به منظور بررسي اثر تغييرات رطوبتي خاك بر رشد و كيفيت گليكوزيدهاي استويول در استويا (Stevia rebaudiana B.)، آزمايشي گلخانه­اي در قالب طرح­ كاملاً تصادفي با چهار تيمار و سه تكرار در پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي ايران (منطقه مركزي كشور- اصفهان) در سال 1391 اجرا شد. تيمارهاي رطوبتي براساس تلفيقي از ظهور علائم ظاهري گياه (عدم پژمردگي تا پژمردگي شديد) و رطوبت خاك اعمال شدند. به اين ترتيب تيمارها براساس 1/19، 1/15، 9/11 و 1/9 درصد رطوبت وزني خاك آبياري شدند كه با توجه به شرايط گلخانه، اين سطوح تنش رطوبتي با دور آبياري 3، 6، 9 و 12 روز ايجاد شد. نتايج نشان داد كاهش رطوبت خاك تا دور آبياري 9 روز، تاثيري در ارتفاع بوته و وزن خشك برگ­ استويا نداشت، ولي دور آبياري 12 روز، سبب كاهش معنا­دار رشد گياه شد. بيشترين شاخص برداشت با دور آبياري 6 روز به دست آمد (36/51 درصد). كاهش رطوبت خاك سبب افزايش معنا­دار محتواي استويوزايد و دالكوزايد A شد، ولي تاثيري بر انواع ربوديوزايدها (A، F و C) نداشت. محتواي كل گليكوزيدهاي استويول نيز با كاهش رطوبت خاك افزايش يافت و دور آبياري سه روز، داراي كمترين مقدار گليكوزيد استويول بود. در همه تيمارها مقدار استويوزايد بيشتر از ساير گليكوزيدهاي استويول بود. حداكثر عملكرد قند استويولي با دور آبياري 6 روز به دست آمد. نتايج كلي آزمايش نشان داد با كاهش رطوبت خاك (كمتر از 9/11 درصد وزن خاك) وزن خشك برگ استويا كاهش يافت، ولي محتواي گليكوزيدهاي استويول افزايش معنا­داري داشت. همچنين با دور آبياري 6 روزه بيشترين شاخص برداشت و عملكرد قند استويولي ايجاد شد. اگرچه با كاهش رطوبت خاك مقدار گليكوزيدهاي استويول افزايش يافت، به دليل كاهش معنا­دار عملكرد برگ و عملكرد قند استويولي در فواصل آبياري بيشتر از 6 روز (كاهش رطوبت خاك زير 1/15 درصد وزني)، به نظر مي­رسد تشديد خشكي بيشتر از اين حد سبب افت عملكرد استويا مي­شود.