هيدروژيوشيمي زيست‌محيطي منابع آب زيرزميني دشت راور (شمال استان كرمان)

Environmental hydrogeochemistry of groundwater resources of the Ravar plain, Northern Kerman province (Iran)

به منظور ارزيابي ويژگي‌هاي هيدروژيوشيميايي و غلظت فلزات سنگين در منابع آب زيرزميني دشت راور (استان كرمان)، تعداد 18 نمونه آب از چاه‌هاي مختلف در كل گستره دشت برداشت شد. غلظت يون‌هاي اصلي و برخي پارامترهاي فيزيكوشيميايي نمونه‌‌هاي آب، همچنين غلظت برخي فلزات سنگين، به روش‌هاي استاندارد اندازه‌‌گيري شد. نتايج به ‌طور كلي نشان داد كه ميزان همه يون‌هاي اصلي و پارامتر‌هاي فيزيكوشيميايي (به جز pH، بيكربنات و نيترات) از محل تغذيه به سمت تخليه آبخوان و در جهت شيب هيدروليكي افزايش يافته است. با توجه به تغييرات مكاني پارامتر‌‌ها و ارزيابي شاخص اشباع‌شدگي كاني‌هاي اصلي و محاسبه برخي نسبت‌هاي يوني، مشخص شد كه فرايند تبخير و به دنبال آن انحلال كاني‌هاي تبخيري، مهم‌ترين عامل كنترل‌‌كننده ويژگي‌هاي هيدروشيميايي منابع آب زيرزميني دشت راور است. تيپ آب براي 38 درصد از نمونه‌‌ها، كلروره و 44 درصد آن‌ها سولفاته تعيين شد. بر اساس نتايج، منشا فلزات سنگين در آب‌هاي زيرزميني دشت راور، احتمالاً شيل‌‌هاي زغال‌‌دار در بستر آبخوان آب زيرزميني است. بر اساس نقشه‌‌هاي توزيع عناصر در منابع آب زيرزميني آشكار شد كه برخي منابع انسان‌زاد مانند فعاليت‌‌هاي شهر‌‌نشيني و آلودگي ناشي از جاده‌‌ها نيز احتمالاً در غلظت برخي عناصر از جمله نيترات و سرب اثر گذاشته‌‌اند. نتايج تحليل‌‌هاي آماري چندمتغيره مانند تحليل مولفه اصلي و آناليز خوشه‌اي سلسله‌مراتبي نيز وجود چند منشا را براي عناصر (فلزات و يون‌هاي اصلي)، در منابع آب تاييد مي‌‌‌كند.

In order to evaluate the environmental and hydrogeochemical characteristics of groundwater resources in the Ravar plain (northern Kerman), eighteen samples were collected from wells throughout the plain. The concentration of major ions, some physicochemical properties and concentration of some heavy metals were measured using standard methods. The obtained results showed that levels of all measured solutes (except for HCO3 and NO3-) and physicochemical properties (except for pH) tend to increase in the direction of the groundwater flow path. According to spatial variation maps of ions and calculation of the saturation indexes for reactive minerals, it can be inferred that high rates of evaporation, followed by dissolution of evaporated minerals are the most important hydrochemical processes controlling the chemistry of groundwater in the study area. Also, based on the results of multivariate statistical analysis, it was found that investigated heavy metals are inherited mainly from coal-bearing black shales with a local contribution from anthropogenic sources such as irrigation and wastewater discharges.