تبارشناسي توكّل عرفاني در رساله قشيريه بر مبناي نظريه گادامر

Genealogy of Tawakkol (Trust in God) In Resāleh Qoshayrieh based on the Gadamerʹʹs Theory

عرفا به منظور وصول به حقيقت، همواره در جستجوي درك تازه‌اي از قرآن و مفاهيم ديني بودند. آن‌ها در مسير دريافت يك معنا، قطعاً از پيش‌فرض‌هايي چون مفهوم آيات قرآني، بهره مي‌گرفتند. يكي از مفاهيم قرآني كه در ميان عرفا، به‌خصوص عرفاي قرن سوم و چهارم مطرح شد و هر كدام در مورد آن، با تدبّر و تفكر خاص خود دست به تاويلاتي زده و مفهوم تازه‌اي از آن درك كرد، اصطلاح عرفـاني «توكّل» است. توكّل با مفاهيم گسترده خويش، از چنان اهميتي برخوردار است كه برخي عرفا، با توجه به گستره مفهوم حال و مقام، آن را بالاترين مقام عرفاني شمرده‌اند. اين تحقيق به دنبال بررسي دگرگوني مفهوم قرآني توكل و چگونگي خلق مفاهيم عرفاني تازه از آن نزد عرفا است. محدوده تحقيق بر مبناي اقوال مشايخ اوليه مندرج در متون معتبر صوفيان، با تاكيد بر رساله قشيريه نهاده شده است و فرضيه تحقيق مبني بر اينكه صوفيان براساس موقعيت تاريخي و فرهنگي، حالات و مقامات متفاوت خويش، برداشتي متفاوت از مفهوم توكل داشته‌اند؛ از رهگذر روش تحقيق براساس ديدگاه معرفت شناختي و هرمنوتيك سنّت‌گراي گادامر، آزموده مي‌گردد تا ماهيت تفاوت برداشت‌هاي عرفا و پيش‌داوري‌هاي آنان، از تاويل آيات قرآني در باب مقام توكّل، تبيين و بازشناسي ‌شود. بررسي اين تفاوت نگرش، مي‌تواند در شناخت دلايل اختلاف نظر صوفيان در تعاريف يك اصطلاح و گوناگوني برداشت آن‌ها كارآمد باشد.