راهبردهاي عمل‌گرايانه اسلام در روابط با غير ‌مسلمان‌ها

اسلام به‌ عنوان يك دين فرازماني و فرامكاني، قاعدتاً بايد شيوه‌ها و قواعدي ارايه دهد كه امروزه با رويكرد عمل‌گرايانه و تسهيل‌كننده، مبناي روابط و تعامل مسلمان‌ها با غيرمسلمان‌ها قرار گيرد. پرسش مقاله اين است كه راهبردهاي پيش‌برنده و تسهيل‌كننده اسلام براي داشتن روابط با غيرمسلمان‌ها كدام است؟ مقصود از اسلام، قرآن و سنت است و در مواردي به سيره امام علي (ع) نيز اشاره شده است. منظور از «راهبرد» يا استراتژي؛ برنامه‌ها،‌ روش‌ها، خط‌مشي‌ها، و رهنمودهاي كلي، اساسي، و تقريباً دايمي است كه براي رسيدن به اهداف خاص و از پيش ‌تعيين ‌‌شده، مورد استفاده قرار مي‌گيرند. منظور از راهبردهاي عمل‌گرايانه، راهبردهايي است كه بيشتر جنبه عيني و عملي دارند و در روان‌سازي تعاملات و روابط بين مسلمان‌ها و غير ‌مسلمان‌ها، نقش و تاثير قابل‌توجه‌اي ايفا مي‌كنند و مي‌توانند موانع و بن‌بست‌هاي پيش رو را از ميان ‌بردارند. راهبردهاي عمل‌گرايانه اسلام را در روابط با غير مسلمان‌ها، در سه دسته مورد بحث قرار داده‌ايم، نخست راهبردهاي معطوف به مذاكره و گفت‌و‌گو شامل: اصالت گفت‌و‌گو، برحق ندانستن خود در گفت‌و‌گو، و نپرداختن به موضوعات مناقشه‌برانگيز، دوم راهبردهاي معطوف به توافق شامل: اداي حقوق ديگران، و توافق بر سر مشتركات، و سوم راهبردهاي معطوف به اجرا شامل: پايبندي به عدالت، و ايجاد قرارداد و پايبندي به آن.

Pragmatic Strategies of Islam in Relations with Non-Muslims Ali Akbar Alikhani Associate Professor, University of Tehran aliakbaralikhani@gmail.com This researchʹs question is about Islamʹs strategies to contribute and facilitate relations with the non-Muslims. By Islam, we mean the Quran and Sunna, and in some cases we have referred to Imam Aliʹs approach. Pragmatic strategies are the ones which are objective and practical and play a significant role in facilitating the relations between Muslim and non-Muslims and can lift the impediments. These strategies are discussed under three categories centering around negotiations and dialog, agreement, and implementation.