بررسي نقش مواصلاتي بصره با مناطق هم‌سايه‌اش (سده‌هاي اول تا سوم هجري)

(Studying the Connecting Role of Basra with Its Adjacent Regions during First to Third Centuries (AH

بصره در نخستين سده‌هاي تاريخ هجري، از سكونت‌گاهي كوچك با ساختمان‌هايي نيمه‌ويران، به شهري بزرگ و بندرِ تجاريِ پررونقي بدل گشت. اصلي‌ترين عامل رشد اقتصادي و سياسي فراوان بصره، جايگاه يگانه ارتباطي‌اش بود؛ يعني هم از راه زميني با مناطق مختلف پيوند داشت و به آساني با آنها مرتبط مي‌شد و هم از راه دريايي. واقع شدن بصره كنار خليج فارس و رودهاي پرآب دجله و فرات، زمينه را براي رفت و آمد با نواحي دوردست فراهم مي‌كرد. چنين امكانات و زمينه‌هاي مطلوب ارتباطي، موجب شد كه از آغاز دوران اسلامي، نخست گروه‌هاي سياسي و نظامي؛ سپس بازرگانان از بستر ارتباطي آن‌جا براي رسيدن به هدف‌هاي سياسي و تجاري خود بهره گيرد. اين كار به پيش‌رفت بصره در حوزه‌هاي گوناگون و شكوفا شدن استعدادهايش انجاميد. اين مقاله با روش توصيفي ـ تحليلي جايگاه ارتباطي بصره را با ديگر مناطق برمي‌رسد.

Basra in the first centuries after Hijra changed from a small town with dilapidated buildings into a big city and a prosperous commercial port. The main reason for its economic and political growth was its unique connecting occasion. Considering its route, it was straightforwardly connected with various regions. Furthermore, through sea route, its location in vicinity of Persian Gulf, Tigris and Euphrates provided the possibility of commuting to distant lands. From the beginning of Islamic era and later on, the presence of such facilities and convenient linking routes made political and military groups as well as commercial businessmen take advantage of this linking route for their political and commercial intents. This led to Basra’s development in various aspects and its potentials began to flourish. Through adopting a descriptive-analytic method, the present paper aims at analyzing and comparing Basra’s situation with that of other regions.