نقد و بررسي نظريه فيلسوفان اسلامي در مساله رابطه نفس و بدن

فيلسوفان بزرگ مسلمان كوشيده‌اند كه با طرح موجودات واسطي به‌نام روح بخاري و بدن مثالي كه از بعضي جهات شبيه بدن جسماني و از جهاتي ديگر فاقد بعضي از ويژگي‌هاي موجودات مادي و از اين‌رو شبيه نفس مجرد است، مشكل رابطه نفس و بدن را حل كنند. اما بر اين راه‌حل انتقاداتي وارد است، زيرا اوّلاً اگر تعامل مادي و مجرد، «محال ذاتي» باشد، چگونه از طريق وسايط «ممكن» مي‌شود؟ اما اگر اين تعامل، ممكن باشد، مشكل ياد شده، تنها به‌ نحوه و مكانيسم اين رابطه تقليل مي‌يابد، كه در اين‌صورت بايد از علوم متعددي براي تبيين اين مكانيسم بهره گرفت. ثانياً تعبير «مجرد نسبي» درباره بدن مثالي و نظاير آن، تعبيري مسامحه‌آميز، غيردقيق و نادرست است. زيرا چنين موجوداتي در حقيقت، چيزي غير از نوعي ماده لطيف (به معناي عام آن) نيستند، يعني اجسامي‌اند كه برخي از ويژگي‌هاي اجسام معمولي را دارند و بعضي ديگر از آن‌ها را ندارند. اما چون ماده لطيف، مانند ماده متكاثف، به حوزه اجسام تعلق دارد و روح بخاري و بدن مثالي هم نوعي ماده لطيف‌اند، از اين‌رو مشكل تعامل نفس و بدن حل نمي‌شود، زيرا باز هم اين پرسش بدون پاسخ مي‌ماند كه نفس مجرد و ماده لطيف چگونه بر هم اثر مي‌گذارند؟