مباني جغرافياي سياسي از ديدگاه اسلام با تاكيد بر نهج‌البلاغه

The Bases of Political Geography from Islam point of view with emphasizing on Nahj-al-balaghe

نهج‌البلاغه پس از قرآن كريم و سيره سياسي پيامبر اكرم (ص)، بنيان‌گذار فلسفه سياسي اسلام است كه راهبردهاي روشنگرانه‌اي در زمينه سياست و حكومت ارايه نموده است. حضرت علي (ع) در بسياري از خطبه‌ها، نامه‌ها و حكمت‌هاي اين كتاب، علاوه‌بر روشن ساختن نوع معرفت‌شناسي، هستي‌شناسي و رويكرد فلسفي خود به جهان، به موضوع نحوه سياست و مديريت جامعه و سرزمين از ابعاد مختلف مي‌پردازد. از آنجا كه هر نظام سياسي در جهان داراي چارچوبي ايديولوژيك است، لذا ايديولوژي‌ها نقشي مهم در شيوه‌ي سازماندهي سياسي فضا به عنوان مهم‌ترين وظيفه جغرافياي سياسي دارند. پژوهش حاضر كه به روش توصيفي تحليلي انجام‌گرفته است، به دنبال شناسايي ريشه‌هاي جغرافياي سياسي در نهج‌البلاغه بوده و در پي ترسيم چارچوب جغرافياي سياسي از ديدگاه امام علي (ع) است. به علت گستره وسيع موضوعات در جغرافياي سياسي، اين پژوهش به چهار موضوع كه بيشتر جنبه بنيادين دارد مي‌پردازد. به عبارت دقيق‌تر، نوع رويكرد فلسفي و هستي‌شناسانه حضرت به جهان (جغرافياي طبيعي و جغرافياي انساني)، چگونگي ساختار معرفت‌شناسي و هستي‌شناسي از نگاه اميرالمومنين، الگوي مطلوب حكومتي موردنظر اسلام و همچنين نگاه حضرت به مفاهيم اساسي جغرافياي سياسي همچون سازماندهي سياسي فضا، ملت، قلمرو، مشروعيت و... مي‌پردازد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد رويكرد فلسفي حضرت علي (ع) رياليستي، غالب تبيين‌هاي حضرت از نوع علّي و همين‌طور غايي و نوع ساختار حكومتي مدنظر اسلام و به‌تبع آن اميرالمومنين (ع)، بسيط غيرمتمركز است.

Following the Holy Quran and the Holy Prophet (P.B.U.H.) political method, Nahj-al-balaghe is the foundation of political philosophy, which has provided an insightful strategies in the governance and policy. Imam Ali (P.B.U.H.) in many sermons and letters of this book, in addition to clarifying the type of epistemology, ontology and philosophical approach to the world, Points to the policy and manages the society and also the country from various points. Since every political system in the world has an ideological framework, therefore ideologies have an important role in the way of organizing political space as the most important task of political geography. The present study was conducted using descriptive analytical method, seeking to identify the origins of political geography in Nahj-al-balaghe and defining the framework of geopolitics from Imam Ali (PBUH) point of view. The results show that the philosophical approach of Imam Ali’s (P.B.U.H.) is a realistic one, and dominant explanations of him are causal and also conclusive, and the type of governance structure from Islam and Imamʹs point of view is a decentralized comprehensive one.