انتقال و توسعه فناوري در بخش بالادستي صنعت نفت ايران: ملاحظاتي در مفاهيم، الزامات، چالش ها و راهكارها

در اين مقاله نشان داده ايم كه اتكاء بر سرمايه گذاري هاي خارجي در چارچوب قراردادهاي نفتي با شركت هاي نفتي بين المللي، راهكار مناسبي براي انتقال و توسعه فناوري در بخش بالادستي صنعت نفت ايران نبوده و نخواهد بود مگر آنكه اولاً رشد دانش بنيادين و دانش عملياتي مرتبط با صنعت نفت كشور زمينه هاي مناسبي براي جذب فناوري و توسعه آن فراهم كرده باشد و ثانياً حضور فعال نهادهاي تنظيم گر با اهداف نظارت، مديريت و بهبود كارايي در بازار فناوري توانسته باشد زمينه هاي مناسبي فراهم آورد كه بتوان از ظرفيت هاي جذب به نحو موثري بهره برداري نمود. بر اين نكته تاكيد شده است كه شناخت دقيق بازيگران بازار فناوري و درك فرآيندهاي تضعيف شركت هاي نفتي بين المللي و تقويت شركت هاي خدمات نفتي در انتقال و توسعه فناوري در بخش بالادستي نخستين گام در طراحي الگوهاي بهينه در سياستگذاري هاي فناوري نفتي در كشور است. علي رغم محوريت پيمانكاران در شناسايي نيازهاي زنجيره عمليات نفتي به توسعه فناوري هاي مناسب و انتقال اين نيازها به توسعه دهندگان فناوري، در اين مقاله به اين نكته توجه شده است كه محدوديت منابع مالي براي سرمايه گذاري در انتقال و توسعه فناوري و نيز ضعف بهره برداري بهينه از ظرفيت هاي جذب اقتضاء مي كند كه نهادهاي تنظيم گر بازار فناوري كارآتر شوند و نقش موثرتري در مديريت اين بازار ايفا نمايند. نشان داده شده است كه اين نهادها با اولويت بندي فناوري هايي كه سازگار با اهداف بخش بالادستي نفت بوده و اثر سرريز به برخي صنايع كليدي در اقتصاد ملي را دارند مي توانند جريان انتقال و توسعه فناوري را به سمتي هدايت كنند كه همسو با راهبردهاي توسعه صنعتي كشور باشد.