ظرفيت‌هاي دانش كلام در مطالعات تمدني

The Capacities of Kalam in Civilization Studies

اين مقاله از دو بخش اصلي تشكيل شده است: در بخش نخست با اشاره به تعريف‌ها و مفاهيم اصلي مانند تمدن و طبقه‌بندي دانشي مطلوب، جايگاه دانش كلام در اين طبقه‌بندي و ظرفيت‌هاي دانش كلام در مطالعات تمدني نشان داده مي‌شود. ظرفيت كلام در دو قلمروِ تبيين رويكرد تمدني از دين و نيز ارايه دستگاه‌مند و جامع از آموزه‌هاي ديني خلاصه شده است. در اين مورد به صورت استقرايي مي‌توان به مباحث هستي‌شناسي، معرفت‌شناسي، انسان‌شناسي و نظريه امامت در انديشه كلامي به‌عنوان مهم‌ترين درون‌مايه‌هاي كلامي براي تمدن‌پژوهي ‌اشاره كرد. در بخش دوم با تبيين انسان‌شناسي كلامي بر محور عقل و اراده نشان داده مي‌شود كه دانش كلام بر خلاف نگره‌هاي فلسفي و عرفاني مي‌تواند بنيادهاي لازم را براي پي‌ريزي دانش‌هاي تمدني اسلامي عرضه كند.

This paper consists of two main parts: in the first part, given the main notions such as civilization and the desired classification of sciences, I will seek to show the place of Kalam in this classification and its capacities for civilization studies. Such capacities will be cashed out in terms of a civilizational account of religion as well as a systematic and comprehensive presentation of religious doctrines. In this case, we can point to ontological, epistemological, anthropological issues as well as the theory of Imamate in Kalam as the most important kalam - based themes for civilization studies. In the second part, with an account of Kalam - based anthropology in terms of reason and volition, I will show that, unlike philosophical and mystical ideas, Kalam can provide the foundations required for Islamic civilization studies.