كاربرد منطق فازي در تعيين ساختار بازار زيربخش‏ هاي صنعتي ايران

Application of Fuzzy Inference in Evaluation of Market Structure of Iranian Manufacturing Industries

ساختار بازار يكي از مهم‏ترين ويژگي‏هاي هر صنعت براي تحليل وضعيت آن به‌شمار مي‏رود. براي بررسي ساختار بازار شاخص‏هاي مختلفي همچون تمركز، صرفه‏هاي مقياس، ورود بنگاه‏ها، و تفاوت كالا وجود دارد. اما، اغلب مطالعات انجام‌شده در اين زمينه از يكي از اين شاخص‏ها (معمولاً تمركز) به منظور تعيين ساختار بازار استفاده مي‏كنند. در اين مطالعه، با استفاده از روش‏شناسي منطق فازي، يك شاخص جامع ساختار بازار از تركيب سه متغيرِ تمركز، صرفه‏هاي مقياس و تعداد ورود بنگاه‏ها به صنعت ساخته مي‏شود و با استفاده از آن به بررسي ساختار بازار زيربخش‏هاي صنعتي ايران در سطح كُدهاي چهاررقمي ISIC در سال 1386 پرداخته مي‏شود. نتايج حاكي از پايين‌بودن ميزان شاخص جامع محاسبه‌شده براي تعيين ساختار بازار در اكثر زيربخش‏هاي صنعتي ايران است؛ به طوري كه 63 صنعت داراي شاخص ساختار بازار كمتر از 22/0 هستند؛ عمده دليل آن كم‌بودن صرفه‏هاي مقياس در صنايع مذكور است. همچنين، رتبه‏بندي زيربخش‏هاي صنعتي مذكور، بر اساس ميزان رقابتي‌بودن، نشان مي‏دهد كه صنايع توليد آجر با شاخص ساختار بازار 037/0 به عنوان رقابتي‏ترين صنعت و صنايع توليد جواهرات و كالاهاي وابسته با شاخص ساختار بازار 781/0 انحصاري‏ترين صنعت است.

Market structure is one of the most important characteristics of every industry. Although, there exist different indices such as concentration, economies of scale, entry of firms, product differentiation, etc. for the evaluation of market structure, but most of the studies in the subject have used only one of these indices (usually concentration). In this study, by application of fuzzy inference approach, a comprehensive index is constructed by combination of concentration, economies of scale and the number of entering firms’ indices. The constructed comprehensive index is used for the evaluation of market structure of Iranian 4-digit ISIC manufacturing industries in 2007. The results indicate that in the most of the industrial sub-sections, the calculated comprehensive index is low, which is mostly due to low values of economies of scale in such industries. Also, based on the results of calculated comprehensive index, the industries of manufacture of bricks and manufacture of jewellery and related articles are the most competitive and the most monopolistic industries, respectively.