تخيل در فلسفه اسپينوزا

Imagination in the Philosophy of Spinoza

نظر رايج درباره اسپينوزا آن است كه او فيلسوف عقل‌گرايي است كه تخيل را پايين‌ترين مرتبه معرفت دانسته و جايگاهي درخور التفات براي تخيل قايل نبوده است. اين مقاله با تحليل دو محصول مهم تخيل اسپينوزا، يعني مفاهيم توهمي‌انسان آزاد و حكومت مردم‌سالاري نشان مي‌دهد، اخذ چنين ديدگاهي در باب جايگاه تخيل در نظر اسپينوزا روا نيست، چرا كه اسپينوزا با بكارگيري قوه تخيل اين دو مفهوم را خلق مي‌كند تا براي فرد انسان و جامعه انساني الگويي ارايه كند: الگويي كه فرد و جامعه با تلاش در تشبّه به آن مي‌توانند به ميزان بيشتري از آزادي دست يابد. همين مطلب نشانگر‌ آن است كه تخيل در تفكر اسپينوزا از جايگاهي درخور و مهم برخوردار بوده است.

It is commonly believed that Spinoza is a rationalist philosopher who considers imagination as the lowest kind of knowledge and of the least importance. Through examining two important ideas of Spinoz’s, i.e., imaginary concepts of free man and democracy, and by showing the importance of these ideas in Spinoza’s philosophy, I argue that, contrary to received view, imagination has a very important role in Spinoza’s philosophical system.