روند تحول مناصب امنيتي در تاريخ ايران (از ظهور اسلام تا صفويه)

The evolution trend of security posts in Iran’s history (From the rise of Islam to Safavid dynasty)

يكي از دغدغههاي نظامهاي سياسي چالشهاي امنيتي بود كه موجوديت آنها را مورد تهديد قرار مي‏داد. براي غلبه بر اين چالشها و برقراري امنيت، اين نظامها با ايجاد نيروهاي نظامي و انتظامي و تاسيس نهادهاي ديواني تلاش ميكردند كه از دامنه چالشهاي تهديد كننده بكاهند و ضريب امنيت داخلي را افزايش دهند. از اين رو در كنار نيروهاي دفاعي كه برنامه-ي اصلي آنها حضور در لشكركشي‏ها با هدف دفاع از مرزها و سركوب دشمنان و مهار شورشهاي داخلي بود، مناصب و مقاماتي نيز در تشكيلات اداري و سازماني پديد ميآمد كه عهدهدار انتظامبخشي به امنيت داخلي، در مناسبات افراد جامعه با يكديگر و با حكومت و دستورالعمل‏هاي آن، بودند. عناوين اين صاحب منصبان در هر سلسله كم و بيش متفاوت بود، اما كاركرد مناصب آنها امنيتي بود كه با مقولههاي حقوقي و قضايي نيز ارتباط پيدا مي‏كرد. در اين مقاله با استفاده از روش تحليل تاريخي، روند تطور مقامات امنيتي در تاريخ ايران دورهي اسلامي و وظايف و مسووليتهاي اين مقامات و نحوه انجام اقدامات تاميني آنها، از آغاز تا ظهور صفويه، بررسي شده است. يافته پژوهش نشان ميدهد كه بهرغم متفاوت بودن عناوين مقامات امنيتي در دوره‏هاي مختلف تاريخي، كاركرد تاميني آنها تداوم مشابهي داشته و امنيت دروني جامعه به عملكرد اين نيروها وابسته بوده است.