تمايز ميان ذات و واقعيت دين رفع: يك ابهام در روش پديدارشناسي دين

پديدارشناسيِ دين، بويژه در قرن بيستم، به‌ عنوان روش يا رهيافتي در دين ‌پژوهي، همچون يك روشِ تكميلي براي تاريخ اديان به‌كار گرفته شد تا در وراي پديدارهاي متكثر تاريخي اديان، «ذات»ي واحد را صورت ‌بندي و كشف نمايد. از سوي ديگر، به اقتضاي پايندي به «مباني» روشي كه عمدتاً از پديدارشناسي ادموند هوسرل متاثر بوده است، «واقعيت» دين را نوعي واقعيت بين‌الاذهاني قلمداد مي‌كند كه شباهت اين واقعيت، با «واقعيت» دين كه الاهيات يا كلام سنتي بدان قايل است، صرفاً اشتراك لفظ بوده، لذا تمايز ماهوي دارند. در اين مقاله، با بررسي پديدارشناسي هوسرل و بيان تمايزات و تشابهات آن با پديدارشناسي دين، كوشيده‌ايم تا اولاً تمايز ميان «ذات» و «واقعيت» دين در پديدارشناسي دين و ثانياً تمايز «واقعيت» دين در پديدارشناسي و «واقعيت» دين در الاهيات سنتي را تبيين نماييم. در بخش نتيجه‌گيري به اين نكته اشاره شده است كه عدم توجه به اين تمايزِ مهم، سبب ناكامي در پژوهش‌هاي ديني، از جمله پژوهش‌هاي پديدارشناختي خواهد شد.