تاريخ، تعاريف و معاني

در اين مقاله، ابتدا دو معناي متفاوت تاريخ از يكديگر تفكيك شده است. اول به معنا و مفهوم «دانش تاريخ» و ديگري به معنا و مفهوم «حادثه ي تاريخي» يا «موضوع علم تاريخ». مطلب مورد بحث اين مقاله فقط دانش تاريخ است و درباره ي موضوع علم تاريخ اصلا سخني به ميان نيامده است. پس از ارايه ي نظرات استاد مطهري، هگل و شيلينگ درباره ي «انواع دانش تاريخ» و تفكيك و تجميع آنها، اين دانش به پنج نوع تقسيم شده است: 1. تاريخ نقلي; 2. تاريخ تحليلي; 3. تاريخ علمي; 4. فلسفه ي نظري تاريخ; 5. فلسفه ي علم تاريخ. سپس تعريف، سابقه و ويژگي هاي تاريخ تحليلي مورد بحث قرار گرفته و پس از بيان سه مطلب اساسي درباره ي «تاريخ علمي»، امكان تاريخ علمي به مفهوم «علم تجربي» مردود شناخته شده است. در مورد فلسفه ي نظري تاريخ، سابقه و مسايل اساسي آن مطرح و دلايل كارل پوپر براي ابطال آن و نفي آينده ي معلومِ تاريخ، ذكر و نقد و به اين نتيجه ختم شده است كه مخالفان فلسفه ي نظري تاريخ با نفي «آينده ي معلوم تاريخ» و ادعاي اثبات «آينده ي نامعلوم تاريخ»، خود به نوعي فلسفه ي نظري تاريخ رسيده اند.