نگرشي به مولفه هاي فلسفه تاريخ ابن خلدون و نسبت سنجي آن با عقلانيت جديد

در اين نوشته تلاش بر آن است تا به برخي از مولفه هاي فلسفه ي تاريخ در انديشه ي ابن خلدون و اساس كار وي، يعني تغيير روش «نقّالي تاريخي» به «نقّادي تاريخي»، پرداخته شود. از آن جا كه اين تكاپو بدون خردورزي چندان معنا ندارد، سعي بر آن است تا زواياي پيدا و پنهان كتاب مقدمه از نظرگاه خردگرايي مورد پژوهش قرار گيرد. پس از تبيين مفاهيم نوشته، با توجه به آن كه كليدواژه ي عقلانيت، در گذر زمان، دگرگوني هايي اساسي به خود ديده است، نسبت سنجي ميان مفهوم جديد و سنتي آن امري بايسته به نظر مي آمد; لذا از سويي به بحث «تعامل يا تضاد عقل و دين» و از سويي ديگر، به بحث «عقلانيت ابزارانگار يا غايت مدار» پرداخته مي شود كه در واقع مي تواند تا حد مطلوبي، بيان كننده ي تفاوت نگرشي ميان دو نگره ي مذكور باشد. در پايان نيز به برخي از مولفه هاي فلسفه ي تاريخ ابن خلدون از جمله: نقادي تاريخي، واقع گرايي، علت شناسي و باطن شناسي رويدادها و تحليل قياسي اشاره گرديده است.