الگوي مورفولوژيك دره‌هاي رودخانه سردر و تفتو در شرق و جنوب شرق طبس

Morphologic Pattern of the valleys of Sardar and Tafto Rivers

رودخانه‌هاي سردر و تفتو در شرق و جنوب شرق طبس واقع‌شده‌اند. دره‌هاي اين رودخانه‌ها از پديده‌هاي بسيار زيباي ژيومورفولوژي در منطقه محسوب مي‌گردند. اين دره‌ها از مهم‌ترين كانيون ها در رشته‌كوه شتري واقع در شرق ايران مركزي هستند. به‌منظور بررسي تغييرات مورفولوژي رودخانه‌هاي سردر و تفتو از عكس‌هاي هوايي سال 1956 و تصاوير ماهواره‌اي سال 2015 در محيط نرم‌افزار ArcGIS استفاده‌شده است. با تقسيم رودخانه‌ها به دو بخش كوهستاني و آبرفتي الگوي جريان رودخانه‌ها برحسب درجه پيچش، در محدوده كوهستاني به علت محصور شدن در دره‌هاي باريك و عميق و جنس سخت سنگ‌هاي كربناته به‌صورت پيچان‌رودي (2-25/1) و در بخش آبرفتي به علت وجود تشكيلات سست و نرم به‌صورت پيچان‌رودي شديد (بيشتر از 2) است. پيچش‌ها در مسير كانيون رودخانه‌هاي سردر و تفتو در سال‌هاي مذكور تغييرات چنداني نداشته و حالت كلي پيچشي خود را در رسوبات آبرفتي حفظ كرده‌اند كه علت آن احتمالاً ناشي از قرارگيري اين رودخانه‌ها در منطقه گرم و خشك كويري بلوك طبس و عدم وجود جريان دايمي در بخش‌هاي آبرفتي است.

The Sardar and Tafto Rivers are located in east and southeast of Tabas. The valleys of these rivers are regarded as the most beautiful morphological phenomenon in this region. These valleys are of the most important canyons in the Shotori mount range in the east of central Iran. To investigate the morphological changes of Sardar and Tafto Rivers, aerial photos belonged to 1956 and satellite photos taken in 2015 in ArcGIS were used. Considering the division of the rivers to two sections of mountainous and alluvial, the pattern of the flow of rivers based on the curvature degree is river sinuosity (1.25-2) in the mountains due to being enclosed in a narrow, deep and carbonate hard rock canyons; and it is in strong river sinuosity in the alluvial section due to weak and soft forms (more than 2). The curvatures along the canyon of Sardar and Tafto Rivers have not changed much, and maintained its general curvature form in the alluvial sediments. The reason is most probably due to the location of these rivers in the arid and semiarid desert in the Tabas Block and lack of continual flow in the alluvial sections.