نقش تغيير علّت در تاويل قصص قرآني در متون عرفاني

Shift of “Cause” and its Role in Interpreting Quranic Anecdotes of Mystical Texts

روش عارفان در بيانِ انديشه هاي عرفاني و مفاهيم سيروسلوك بيشتر مبتني‌بر نقل حكايت-هايي از گذشتگان است كه گهگاه متناسب با موضوع، تغييراتي در اصل آنها ايجاد مي كنند تا معني مورد نظر خود را با آن بيان كنند. بنابراين در روش‌شناسي تاويلِ عارفان از داستان ها، توجّه به نوعِ تغييري كه آنها در روايتِ اصليِ حادثه ها ايجاد مي كنند، اهميّت بسزايي دارد. مهم‌ترين‌ تغييري كه آنها در داستان ها ايجاد مي كنند، «جابه‌جايي و تغيير علّت اوليّه» اي است كه باعث ايجاد حادثه و شكل گيري داستان شده‌است. اين تغيير علّت، خود باعث تغييرات اساسي در ديگر اجزا و عناصر داستان و دگرگوني ساختار كلّي آن مي شود و بافت و زمينه اي كه در داستان به وجود مي آورد كاملاً با بافت و زمينه قبلي آن متفاوت مي‌گردد. در اين نوشتار، نخست به اهميّتِ «علّت» و نقش آن در نوع و چگونگي عناصر داستان اشاره مي كنيم، سپس به ذكر چند نمونه از برداشت هاي عرفاني عارفان از داستان‌ها كه با تغيير علّت اصلي آنها، تغييرات ديگري نيز در درون روايت به وجود آمده‌است، مي‌پردازيم.