بررسي معني شناختي حسن تعبيرات مرتبط با مرگ در غزليات حافظ

A Semantic Analysis of Death-related Euphemism in Hāfiz’s Ghazals

مرگ واژه اي ناخوشايند و نامطلوب است و در اغلب زبان ها از گفتن صريح اين واژه پرهيز، و براي اشاره به آن، از فرآيند حسن تعبير استفاده مي كنند. حسن تعبير عبارت است از كاربرد عبارت و كلمه اي نيكو به جاي واژه ا ي ناخوشايند. در اين نوشتار، چگونگي سخن گفتن از مرگ در غزليات حافظ براساس مقوله حسن تعبير مورد بررسي قرار مي گيرد. شگردهاي بسياري در ايجاد حسن تعبير دخيل اند. مولفه هايي كه حافظ براي ايجاد حسن تعبير به كار مي گيرد، عبارت‌اند از: وام‌واژه، واژگان كلي، عبارات اشاره اي، رد خُلف، استلزام معنايي، ترادف، متناقض نما، تلويح، لحن و قيد حالت. اين مولفه ها بيانگر غلبه شور زندگي بر مرگ در انديشه حافظ است. قبح تعبير هم كه نقطه مقابل حسن تعبير است، در سخن حافظ بسيار اندك است و عواملي چون شرايط نامساعد روحي، مقابله با دشمن، تذكر و هشدار و مبالغه در عشق در ايجاد آن نقش دارند.