تحليل بلاغي عوامل موثر در ساختار كلامي «كوثر» قرآن

سوره كوثر، موجزترين و در عين حال، يكي از تاثيرگذارترين سوره هاي قرآن است كه در عين ايجاز، مي‌توان همه جنبه‌هاي كامل بلاغي يك كلام را در آن يافت؛ به‌طوري كه پيام رساني كه وظيفه اصلي كلام است، در آن به حد نهايت رعايت شده است. اين سوره كه در شرايط خاص و متناسب با موقعيت ويژه‌اي نازل شده است، مضمون و محتوايي واحد دارد كه وحدت و يكپارچگي خاصي بين آيات سه‌گانه آن برقرار كرده است. به طوركلي براي اثبات اعجاز لفظي قرآن، بررسي و تحليل زبان قرآن و تحليل ويژگي‌هاي ساختاري گفتارهاي آن، نيز تبيين ويژگي‌ها و وجوه بلاغي اين كلام ضروري است. در اين راستا، همواره يكي از مهمترين دغدغه‌هاي دانشمندان، زبان‌شناسان و نحويون اسلامي، كوشش براي اثبات اعجاز لفظي قرآن بوده است. يكي از روش‌هادر اين زمينه، بررسي وجوه بلاغي اين كلام، تبيين بليغ بودن متكلم و كلام آن و انطباق و تناسبش با ويژگي‌هاي مخاطبان و سياق حاليه است. در كتاب‌هاي بلاغي، معيار سنجش ويژگي بلاغت در كلام و متكلم، مطابقت آنها با اقتضاي حال تعريف شده است. با بررسي اين معيار مشخص مي‌شود كه احوال گوناگوني شرايط شكل‌گيري يك كلام را متاثر مي‌كند. عوامل چهارگانه متكلم، مخاطب، كلام و بافت موقعيتي در سطوح مختلف ساختار ظاهري و مفاهيم و معاني كلام را متاثر مي‌كند. در اين پژوهش با تمركز بر موجزترين واحد كلام در قرآن، يعني سوره كوثر و با بررسي احوال گوناگون اين عوامل چهارگانه و مقتضيات متنوع آنها انطباق اين كلام با اقسام احوال و مقتضيات، تبيين و تحليل شده است.