نقد و بررسي اقتباس از قرآن با نگاه بلاغي

اين گفتار به بررسي و تحليل اقتباس‌هاي قرآني از ديدگاه بلاغت سنتي و نظريه‌هاي ادبي جديد مي‌پردازد. در اين پژوهش اين پرسش‌ها مطرح خواهد شد: 1ـ اقتباس در بلاغت سنتي چه جايگاهي دارد؟ 2ـ اقتباس به عنوان يك آرايه ادبي و يكي از جلوه‌هاي تاثيرپذيري از قرآن چگونه سرقت قلمداد شده است؟ 3ـ چگونه مي‌توان آرايه اقتباس در بلاغت سنتي را در پيوند با برخي مباحث نظريه‌هاي ادبي معاصر مطرح و به روز نمود؟ 4ـ نقش زيباشناختي اقتباس در بافت متن جديد چگونه بروز و ظهور پيدا مي‌كند. براي پاسخ به اين پرسش‌ها ابتدا به تعريف و تحديد حوزه معنايي اصطلاح اقتباس، گونه‌هاي آن و جايگاه اقتباس در منابع بلاغت فارسي پرداخته شده، سپس به پيوند اقتباس با مباحث بينامتني و بدخواني خلاق در حوزه نظريه‌هاي ادبي جديد اشاره شده است و در نهايت براي نمايش نقش زيبايي‌شناختي اقتباس، نحوه پيوند بخش اقتباس شده با بافت زباني متن حاضر و نحوه خوانش خلاقانه و متناسب با بافت متن جديد نشان داده شده است. نتيجه اين جستار بيانگر آن است كه اقتباس بر اساس بلاغت سنتي، گاهي نوعي آرايه و جلوه تاثيرپذيري از قرآن و حديث و گاه نوعي سرقت ادبي قلمداد شده است و بحث و بررسي پيرامون آن به فراموشي سپرده شده است، اما بر اساس نظريه بينامتني و بدخواني خلاق اقتباس نوعي تكنيك و هنرسازه است كه اگر با خوانش خلاقانه سخنوران توام شود و بخش مقتبس در بافت جديد به‌جا و خوش بنشيند، جلوه‌اي از توانايي هنرمند در احضار متن پيشين است و نه تنها از مقوله سرقات ادبي نيست، بلكه يكي از نمودهاي برجسته توانايي هنرمند در بافت گرداني است.