جايگاه عدالت فضايي در نظام برنامه ريزي شهري ايران

عدالت مفهومي مناقشه برانگيز است. از اين رو، صورت بندي هاي متفاوتي از آن تاكنون ارايه شده است. در صورت بندي هاي پيشين، عدالت اجتماعي به حالت توزيعي و جبراني در شهر تقليل يافته است و در صورت بندي هاي معاصر از عدالت اجتماعي به عنوان يك گفتمان انتقادي كه هدفش حذف تبعيض، كاهش فقر، جدايي گزيني اجتماعي و سلطه است، ياد مي شود. اين چنين مفهوم سازي از عدالت فضايي در شهر، نيازمند شناخت بازيگران قدرت در عرصه هاي مختلف اجتماعي، سياسي و تحليل روابط قدرت، ساختارها و فرآيندهاي برنامه ريزي است. رسيدن به اين مهم، نيازمند بازتعريف بعضي از مفاهيم بنيادي شهر همانند فضاي شهري، اصل مشاركت (توزيع قدرت)، اصل برابري (نبود تبعيض)، اصل تفاوت و آزادي است. پارادايم غالب نظام برنامه ريزي شهري ايران، پاردايم جامع- عقلاني است. اين پارادايم، نگاه كالبد محور، آمرانه، فن سالارانه، تمركزگرايانه، نخبه گرايانه و از بالا به پايين به شهر دارد. در اين پارادايم فكري، جايگاهي براي اصولي همانند مشاركت سياسي و اجتماعي شهروندان، آزادي، عدالت و تفاوت وجود ندارد. در اين حالت عدالت فضايي، به حالت توزيعي و جبراني در شهر تقليل يافته و از طرح پرسش هايي كه ساختاري و فرايندي بوده، باز مي ماند. از اين رو، براي رسيدن به برنامه ريزي شهري عدالت محور بايد از سياست هاي كالبد محور و فن سالارانه فاصله گرفته و به سمت سياست هاي همه جانبه و مشاركت جويانه حركت كرد و در آن به مديريت محلي قدرت داد و در نهايت مطابق اصل آزادي، به بعد سياسي شهر توجه بيشتر كرد تا ساكنين شهر حقوق خود را از طرح هاي توسعه شهري(بي عدالتي ها و نابرابري هاي آشكار) مطالبه نمايند.