سخني چند دربابِ ضرورت و اهميت تدوين

يكي از ويژگي هاي عصر حاضر متداول شدن روزافزون كاربردِ اشكال كوتاه شده كلمات (يا به اصطلاح «اختصارات»/ «علايم اختصاري» *) است. امروزه كمتر نوشته يا گفته اي را مي-بينيم يا مي شنويم كه در آن از اشكال مختصر كلمات، كم و بيش، استفاده نشده باشد و كمتر روزي مي گذرد كه در كتاب ها، نشريات و وسايل ارتباط جمعي به اختصارِ تازه ساخته اي برخورد نكنيم. در رشته هاي گوناگون علمي نيز، كاربرد اشكال كوتاه شده كلمات در سطحي وسيع و به نحوي فزاينده رواج يافته است، تا آنجا كه آگاهي از اختصارات و امكان دستيابي به اصل و معناي آنها، براي همه كساني كه به گونه اي با دانش و كتاب و قلم سروكار دارند، به صورت يك ضرورت و نيازِ مبرم درآمده است. براي پاسخگويي به اين نياز، از مدتها پيش، در مغرب زمين فرهنگ هايي تحت عنوان «فرهنگ اختصارات (كوته نوشت ها)» به اشكال و ابعاد گوناگون، اعم از كوچك و مختصر و يا مشروح و مفصل (گاه متشكل از چندين مجلد) انتشار يافته است. در اين ميان، آنچه دسترسي و مراجعه به اين فرهنگ ها را بيشتر و بيشتر ضروري مي سازد اين واقعيت است كه شمار زيادي از اين اختصارات مي تواند براي كلمات متفاوت و گاه بسيار متعدد علامت اختصاري باشد مثلاً مطابق يك برآورد، حرف A(به صورت بزرگ Capital)، به تنهايي مي تواند براي 65 كلمه و عبارت و حرف a (به صورت كوچك lowercase) براي 50 مورد علامت اختصاري تلقي شود. (D. Stahl and Kerchelich, 2001, PXI) و يا LD (يا شكل كوچك آن ld) كه مي-تواند براي ده ها مورد از جمله كلمات و تركيبات زير less/least developed (به معناي كمتر توسعه يافته و يا برخوردار از كمترين حد توسعه)،limited (به معناي محدود يا با مسيوليت محدود)، loss and damage (زيان و خسارت)، letter of deposit (برگه سپرده، سپرده نامه) و loans and discounts (وام ها و تنزيل ها) و بسياري ديگر علامت اختصاري محسوب شود. (ibid. p.559) در سال هاي اخير، به مقتضاي ضرورت و به دليل تخصصي شدن فزاينده علوم و معارف بشري، در كنار فرهنگ هاي اختصارات عمومي، فرهنگ هاي اختصارات تخصصي نيز پديد آمده و مورد استقبال قرار گرفته است. در كشور ما نيز، از چندي پيش گام هايي چند در راه تاليف فرهنگ اختصارات برداشته شده، ولي متاسفانه در زمينه تهيه و تدوين فرهنگ هاي اختصارات تخصصي ـ از جمله در حوزه علوم اجتماعي به ويژه در جمعيت شناسي ـ تقريباً كاري ـ و يا كار نظام مندي ـ صورت نگرفته است. با توجه به آنچه گفته شد، تلاش نگارنده براي تدوين يك فرهنگ جامع اختصارات علوم اجتماعي با تاكيد بر جمعيت شناسي و حوزه هاي وابسته انگليسي ـ فارسي، به احتمال بسيار زياد، نخستين گام در اين راه است كه اميد است با مساعدت هاي فكري همكاران ارجمند و در پرتو رهنمودهاي همه صاحب نظران و علاقه مندان به علوم اجتماعي و جمعيت شناسان بتواند در حد مقدور، در پر كردن خلا موجود موثر واقع شود.