دو مفهوم «مايا» در مكتب ودانته و «امر» دركلام اسماعيليه؛ مقايسه و نقد ديدگاه زينر

The Two Concepts of "Maya" in Vedanta’s School and "Command" in Ismaili Theology of Zaehner’s View a Comparative and Critical Study

آفرينش از نگاه اسلام و هندوييزم، نوعي ايجاد يا پديدار شدن كثرت از وحدت است. قرآن اين عمل را نتيجه امر الهي و سنت ودانته (اوپانيشادها)، آن را محصول نيروي ماياي برهمن دانسته است. مفهوم امر الهي در قرآن و تفاسير تشيع و تسنن بيان شده است. برخي محققان، با استناد به آثار اسماعيليان، مفهوم قرآني «امر الهي» را معادل مايا در سنت هندو دانسته‌اند. اين پژوهش، با هدف ارزيابي اين ديدگاه به مقايسه دو مفهوم «امر» و «مايا» پرداخته است. بدين منظور، شماري از اوپانيشادها و نيز آثار برجسته فرق اسلامي، از جمله اسماعيليان مورد بررسي قرار گرفته است. حاصل يافته‌هاي پژوهش حكايت از آن دارد كه وجوه تمايز و افتراق امر و مايا بيش از آن است كه بتوان بر اين‌هماني دو مفهوم حكم كرد.

Creation, According to Islam and Hinduism, is a kind of originating plurality from unity. The holy Qur’an attributes this act to the divine command and Vedanta’s tradition (Upanishads’ tradition) considers it as a product of the Maya power of Brahman. The concept of divine command is defined in the holy Qur’an and Shiʹa and Sunni commentaries. Referring to Ismaili works, some researchers consider the Qur’anic concept of ‘’divine command’’ as equivalent to Shakta and Maya in Hindu tradition. This research seeks to evaluate this view by comparing the two concepts of ‘’command’’ and ‘’Maya’’. It, therefore, reviews some of Upanishads and erudite works of Islamic sects including Ismailis. The research findings show that the differences between command and Maya are so broad that we cannot consider these two concepts to be identical.