تطورشناسي رويكردها در تدفين شهداي كربلا

خبر دفن سيدالشهدا عليه السلام و ياران ايشان يك روز پس از شهادتشان، توسط قبيله بني اسد از ساكنان منطقه غاضريه، از طريق گزارش ابومخنف به منابع معتبر تاريخي شيعه و سني راه يافته و منابع پسين از آن استقبال كرده اند. گذر زمان اين خبر را با نوعي تحول و شهرتي متفاوت مواجه كرده است. قرن يازدهم نقطه عطف اين تحولات و آغاز رويكرد كلامي و شروعِ فاصله گرفتن موضوع دفن امام عليه السلام از يك حادثه تاريخي به يك اصلِ اعتقادي است؛ اصلي كه ريشه در برخي احاديث شيعي دارد و تجهيز هر امام توسط امام بعدي را لازم مي شمارد. قرن سيزدهم لايه اي درون رويكرد كلامي شكل گرفت كه به زودي رايج شد و جايگزين رويكردهاي قبلي گرديد. رويكرد جديد با تكيه بر آمدن امام سجاد عليه السلام براي تجهيز پدر، آثار عاشورايي را چنان تحت تاثير قرار داد كه بيشتر آنها تا زمان حاضر، ضمن پذيرش اين رويكرد، آن را گسترش داده و در برابر رويكرد قبلي مقاومت كرده اند. مقاله حاضر با روش «توصيفي ـ تحليلي»، ضمن بيان سير تاريخي اخبار و آراي گوناگون درباره دفن شهداي كربلا و نيز تبيين چگونگي تغيير گزارش دفن امام عليه السلام از يك واقعه تاريخي به يك اصل كلامي درون مذهبي و پس از آن به خبري داستاني، به سه پرسشِ عاملان دفن، زمان دفن، و چگونگي دفن، بر اساس منابع شيعه و سني پاسخ داده، خاستگاه رويكرد جديد را تبيين مي نمايد.