تبيين و تحليل علم ديني از ديدگاه شهيد صدر

علم ديني در مكتب علامه صدر، يكي از نخستين نظريه هاي علوم انساني اسلامي است. شهيد صدر هم به تبيين اين پارادايم پرداخته و هم آن را در عرصهء اقتصاد اسلامي پياده كرده است. اين نظريه نشان داده است كه رسالت اسلام به عنوان يك دين، كشف پديده هاي عيني و خارجي و روابط بين آن ها نيست. كشف و توصيف اين گونه موارد كه بعد خارجي و تجربي دارند، بر عهده ٔ علم است كه همواره در معرض تغيير و دگرگوني قرار مي گيرند. رسالت اسلام طراحي مباني و چارچوب هاي اساسي ساخت جامعه و بايدها و نبايدهاي اصولي و چشم اندازي است كه جامعه بايد در مسير تعيين شده و اصول پذيرفته شده، به سوي آن حركت كند. «علم» تا زماني كه جنبه ء توصيف گري محض داشته باشد، متصف به اسلامي و غيراسلامي نمي شود؛ زيرا فقط بيانگر واقعيت هاي خارجي و تجربي در حال وقوع و يا واقع شدهء قبلي است. اما اگر ابعاد و عرصه هاي متفاوت جامعه اي بر اساس مذهب اسلام تحقق عيني يافت، دانشمندان و عالمان مي توانند از ابعاد و زواياي متفاوت دربارهء آن جامعه مطالعه و مداقه كرده، پديده ها، روابط عيني بين آن ها و آثار و نتايج شان را كشف و تبيين كنند. دانش و آگاهي حاصل از ماهيت و چگونگي پديده هاي مورد مطالعه و تحليل چنين جامعه اي، علم اسلامي است كه درواقع توصيف و تبيين پديده ها و روابط بين آن ها را در جامعه اسلامي برعهده دارد. مدار تشخيص ديدگاه شهيد صدر در اين نوشتار، آراء ايشان دربارهء مذهب و مكتب اسلام و فرآيند دست يابي به آن و چگونگي پياده سازي آن ها در كليت اجتماعي و مشاهده و تحليل آن هاست. مهم ترين اثر شهيد صدر كه صراحتاً به رابطهء اسلام و علم اقتصاد توجه كرده، اقتصادنا است. در المدرسه القرآنيه نيز زمينهء تعميم اين نظريه را فراهم كرده است.