احياي علم در مثنوي معنوي

از مسائلي كه در سنت تصوف و عرفان اسلامي به آن توجه بسيار شده است، مساله علم و دانايي است و شوون و مراتب آن و تفاوت دانايي حقيقي از ناداني اي كه خود را دانايي مي نمايد و اينكه چگونه مي توان به اين دانايي حقيقي رسيد. از اين رو يكي از مساعي اصلي عارفان مسلمان، خصوصاً به هنگامي كه علوم ديگر به نام علم مشهور مي شوند، احياي علم حقيقي است. كتاب احياء علوم الدين امام محمد غزالي يكي از نمونه هاي اوليه و بارز اين تلاش است. مثنوي مولوي نيز از يك جهت، احياء علوم الدين ديگري است. مولانا در اين كتاب شريف در عين اينكه به مصاديق حماقت و ناداني اشاره مي كند و اصناف نادانان و احمقان را برمي شمارد، علم و عقل و مراتب آن و رابطه ميان علم و جهل و آن جهل را كه علم مي نمايد و ارتباط ميان اين علم با علوم ديگر را نيز معين مي كند. در اين مقاله ضمن نشان دادن مراتب علم در مثنوي، اعم از نقلي، عقلي، قلبي و تجربي و رياضي، به بيان ارتباط هر يك با ديگري و تعيين حد هركدام پرداخته مي شود و به اين مساله نيز توجه مي شود كه حقيقت دانايي در مثنوي با علم و دانايي در دوره جديد چه نسبتي دارد و اين پرسش به طور اجمالي بررسي مي شود كه آيا چنان كه بعضي از روشنفكران مسلمان مي پندارند، تفكر عرفاني مانع پيشرفت علم در تاريخ تمدن اسلامي شده است؟