از امر ايلي تا امر قومي در ايران

مطالعات امر ايلي در ايران تاريخي طولاني دارد و سابقه آن به نگاه اگزوتيستي انسان شناسي غربي (نگاه بيگانه گرايي به علت عجيب و غريب بودن) نسبت به فرهنگ هاي قبيله اي بر مي گردد كه تحت تاثير نگاه شرق شناسانه انسان شناسان به جوامع و فرهنگ هاي ديگر شكل گرفته است. در ايران اين نگاه نسبت به امر ايلي به دليل شدت تغييري كه تحت تاثير اقدامات ملت سازي و مدرنيزاسيون بر امر ايلي اعمال مي شد، شكل گرفت و توسط محققان غربي و ايراني پژوهش هاي گسترده اي درباره جامعه ايلي انجام شد. در دو دهه اخير در كنار مطالعات امر ايلي كه به شدت كاهش يافته بود، مطالعات امر قومي نيز رواج يافت و مقالات و كتاب هاي متنوعي در اين زمينه در رشته هاي مختلف علوم سياسي و علوم اجتماعي نگاشته شد. امر قومي كه امروزه تحت نام هايي چون كرد، لر، تركمن، عرب، بلوچ، بختياري، قشقايي، شاهسون و غيره شناخته مي شود، استمرار همان امر ايلي گذشته است. اما در بررسي هاي اخير، فرايند انتقال آن مورد غفلت قرار گرفته است. اين بررسي ها توجه چنداني به مكانيسم هاي فرايند تبديل امر ايلي به امر قومي نداشتند، و به همين دليل تحليل ها مبتني بر پوياي هاي گروهي انجام نشدند و عوامل متعدد در اين انتقال و نيز نقش محتواي فرهنگي در فرايند انتقال ناديده گرفته شده اند. بررسي حاضر سعي دارد با توجه به رويكرد فرايندي و تاكيد بر نقش محتواي فرهنگي، نگاه جديدي را به مقوله امر ايلي و امر قومي در ايران مورد توجه قرار دهد.