ساختار كلام شيعي

كلام شيعي در عصر حضور امامان معصوم ساختارمند نبود. متكلمان شيعي در آن دوران، به دليل نيازهاي زمان و متناسب با مهارت ويژه خود، به بحث در باره موضوعات و مسايل ويژه اي مي پرداختند. ساختارمندي كلام شيعه در عصر غيبت توسط متكلماني چون شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيد مرتضي و شيخ طوسي، تحقق يافت. و بعدها توسط متكلمان ديگر با سبك هاي متفاوت ادامه يافت. در مجموع دو ساختار كلي را مي توان يافت، يكي متون و آثار كلامي اي كه به مسايل اعتقادي اختصاص يافته است، و ديگري متون و آثار كلامي اي كه قبل از پرداختن به مسايل اعتقادي، مباحث فلسفي را مطرح كرده اند. شيوه نخست از نظر زمان بر شيوه دوم مقدم است، و شيوه دوم به صورت اجمالي توسط ابراهيم بن نوبخت در كتاب الياقوت، و به صورت كامل تر و مبسوط تر توسط خواجه نصيرالدين طوسي در كتاب «تجريد الاعتقاد» انجام گرفته است. از آن زمان، تا مدتي، شيوه دوم غالب بود، تا اين كه در دوران معاصر، بار ديگر، روش نخست، رواج يافت، و متكلماني كه رويكرد فلسفي دارند، مباحث فلسفي را در آثار جداگانه، مطرح مي كنند و در عمل از آنها در تبيين و تحقيق مباحث كلامي بهره مي برند. در درون هر يك از دو شيوه ياد شده، سبك هاي گوناگوني در تنظيم مباحث كلامي به كار گرفته شده كه تفصيل آن را در نوشتار حاضر خواهيد يافت.