جستاري در باب روابط ارزش‌هاي اخلاقي (گامي در مسير كشف نظام اخلاقي قرآن)

An Investigation of the Relations of Moral Values A Step towards Discovering Moral Systems of the Qurān

اگر آموزه‌هاي قرآن را به چند محور و موضوع اصلي تقسيم كنيم، بي‌شك آموزه‌هاي اخلاقي آن از منظري، در شمار مهم‌ترين‌ها قرار دارد و چه بسا بتوان اذعان كرد كه اگر هستي‌شناسي وحياني به‌مثابه پايه‌ها و ريشه‌هاي معارف قرآني به‌حساب آيد و احكام عملي شريعت به‌منزله شاخ و برگ‌هاي آن شناخته شود، آموزه‌هاي اخلاقي، ثمره و دستاورد آن شجره طيبه خواهد بود. با اين همه از ديرباز در ميان انديشه‌وران مسلمان، اين پرسش مطرح بوده است كه آيا آموزه‌هاي اخلاقي قرآن از ساختاري منطقي و منسجم برخوردار است و اجزا و عناصر آن بر انديشه‌اي نظام‌وار و نگرشي سيستمي استوار است، يا توصيه‌هايي پراكنده و نامنسجم است كه از مبناي واحد و ساختاري مرتبط و نظام‌وار برخوردار نيست و در نتيجه، پيوندي جدي و معنادار ميان آنها نمي‌توان شناسايي كرد؟ اين در حالي است كه اثبات تمايز و برتري آموزه‌هاي اخلاقي اسلام در مقايسه با ساير مكاتب علمي- اخلاقي، در گرو شناخت و كشف نظام اخلاقي اسلام است. كشف روابط ميان ارزش هاي اخلاقي، گامي نخست و مهم‌ در شناخت نظام اخلاق اسلاميِ مطرح در آيات قرآن است كه در اين پژوهش ـ به‌عنوان درآمدي بر بحث ياد شده ـ مورد بررسي و مداقّه قرار گرفته است.