تحليل كاركرد خنده در شاهنامه براساس نظريه باختين

The Function of Laughter in Shahnameh in the Light of Bakhtin’s Theory

هدف پژوهش حاضر اين است كه با رويكرد روايت شناسي باختيني يعني منطق گفت‌وگويي به بررسي شاهنامه فردوسي بپردازد. منطق گفت‌وگويي نوعي روايت است كه به بررسي روابط بين ديدگاه هاي مختلف ازطريق گفت‌وگو مي پردازد و يگانه راه تعامل را گفت‌وگو مي داند. منطق گفت‌وگويي با مفاهيمي نظير «چندصدايي»، «دگرآوايي» و «كارناوال» تكميل مي شود. از لوازم ضروري زندگي كارناوالي خنده است؛ در شاهنامه به سه نوع «خنده» برمي‌خوريم كه يك نوع آن به خنده اي كه مدنظر باختين است نزديك است و آن خنده اي است كه مفهوم مسخره‌كردن و تحقير را مي رساند. انواع ديگر خنده عبارت‌اند از: «خنده» شادماني و «خنده»اي كه تمثيلي از طبيعت است. در فرجام نيز به تفاوت ها و شباهت هاي بين خنده كارناوالي و خنده شاهنامه پرداخته شده است، تا مطابقت نظريه منطق گفت‌وگويي با شاهنامه سنجيده شود. در اين پژوهش تلاش شده تا واژه «خنده» و مشتقات آن با بهره گيري از روش تحليلي‌ـ‌توصيفي در شاهنامه بررسي و براساس نظريه منطق مكالمه باختين سنجيده شود و تفاوت ها و شباهت هاي آن با «خنده» كارناوالي باختين تبيين شود.

This study examines the narrative approach of Shahnameh by Ferdowsi based on Bakhtin’s dialogism. The logic of dialogue, a narrative that describes the relationship between different views through dialogue and interaction and considers dialogue as the only way of communication. Dialogism is supplemented by concepts such as "polyphony", "the other voice" and "Carnival". One of the necessary constituents of carnivalistic life is laughter. In Shahnameh there are three kinds of laughter, one of which is considered closer to Bakhtin’s laughter; it is a laughter that causes ridicule and humiliation. Other types of laughter are those of joy and an analogy of nature. In this article the carnivalistic laughter and laughter in Shahnameh are compared with each other to find out the correspondence between dialogism and Shahnameh. In this study, we attempt to study the word "laughter" and its derivatives in Shahnameh using descriptive-analytic method and evaluate it on the basis of Bakhtinʹs theory of dialogism, and also find out its similarities and differences with Bakhtinʹs carnivalistic laughter.