تغييرها و دگرگوني‌هاي اجتماعي در انديشه شهيد مطهري

پرداختن به موضوع تغييرهاي اجتماعي همواره در بين انديشمندان اجتماعي به عنوان مسيله‌اي جدي ‏مطرح و بحث‌هاي فراواني را در تاريخ تفكر اجتماعي به خود اختصاص داده است. تغيير جامعه در برابر ‏نظم و ثبات، مكانيسم تغيير و تبيين آن، تكامل و غايت تغيير در جوامع و مسايل ديگر بيان شده، صحنه ‏صف‌آرايي انديشه‌هاي متفاوتي تا به امروز بوده است. در اين ميان، استاد شهيد مرتضي مطهري، به عنوان متفكر و ‏فيلسوف اجتماعي مسلمان و با اتكا به مباني ديني و فلسفه اسلامي، علاوه‌بر نقد و بررسي نظريه‌هاي موجود ‏در اين‌باره، نظر خود را طرح و با استناد به مباني اسلامي، افقي نو درباره تحليل و تبيين تغييرهاي اجتماعي ‏گشوده است. تفاوت مهم مشهود در آراي استاد شهيد با نظريه‌هاي صاحب‌نظران اين عرصه فرا رفتن از تبيين ‏مادي تغيير در جامعه و بيان نقش علل معنوي در ايجاد تغييرها،‌ نقد خودبنيادي مكانيسم تغيير و جمع بين ‏نظريه‌هاي فردمحور و كل‌محور است. ايشان علاوه‌بر ضروري دانستن تغيير در زندگي بشر، از يك طرف با توجه ‏به مباني انسان‌شناسي اسلامي، نقش نيازهاي اولي و ثانوي انسان را ذيل نقش علم و اراده در ايجاد ‏تغييرها برجسته مي‌كند و از سوي ديگر، شرايط محيطي و اجتماعي را نيز در تحقق تغيير موثر مي‌داند. در ‏اين مقاله سعي شده با روش اسنادي و با تكنيك‌هاي تحليل محتواي كيفي، علاوه‌بر تشريح نظريه استاد ‏مطهري درباره تغيير اجتماعي، مكانيسم تغيير با توجه به مباني فلسفه اجتماعي و انسان‌شناسي ايشان ‏تبيين شود.‏