شهودگرايي و استدلال گرايي در فلسفه اخلاق و تربيت اخلاقي

يكي از مباحث جدي در نظريه هاي تربيت اخلاقي، مبناي فلسفي آنها درباره «شناخت اخلاقي» است كه هريك براساس فلسفه اخلاق خاص خود، «مفاهيم و گزاره هاي اخلاقي» را تفسير مي كند و ماهيت شناخت اخلاقي انسان را نيز با ماهيت فلسفي اين مفاهيم و گزاره ها مرتبط مي داند. مقاله حاضر با مرور آراي ديويد راس و لارنس كلبرگ، نگاهي تطبيقي بين مباني فلسفه اخلاق دو رويكرد شهودگرايي و استدلال گرايي و دلالت آن در تربيت اخلاقي دارد. شهودگرا معتقد است احكام اخلاقي، مستقل از يكديگر اعتبار دارند و درك شهودي براي موجه بودن آنها كفايت مي كند. استدلال گرا نيز احكام اخلاقي را وقتي معتبر مي داند كه استنتاج آنها از يكديگر و ارتباطشان، مستدل ارائه شود. همچنين در تبيين شناخت اخلاقي انسان، شهودگرا معتقد است مفاهيم اخلاقي ماهيت شهودي دارند و گزاره هاي اخلاقي مستقل از يكديگر نيز معتبر هستند و در نتيجه انسان با شهود خود، احكام اخلاقي را درك مي كند، نه با قدرت تفكر و استدلال؛ اما استدلال گرا اعتبار احكام اخلاقي را به مستدل بودن ارتباط يك حكم با اصول عام اخلاقي مي داند و درنتيجه تفكر استدلالي، ابزار شناخت اخلاقي است، نه شهود. با تطبيق شهودگرايي و استدلال گرايي، مي توان به «شهودگرايي انتقادي» رسيد كه براساس آن، در هر موقعيت اخلاقي، ابتدا به صورت شهودي به قضاوتي مي رسيم كه بايد اطلاعات و عواطف خود را نسبت به آن موقعيت سنجيد. با پذيرش اين مبناي فلسفي، بايد از دو اصل در تربيت اخلاقي تبعيت كرد: 1. متربي با شنيدن، ديدن و تجربه كردن تجربه هاي اخلاقي متذكر شود؛ 2. متربي بايد تفكر انتقادي نسبت به قضاوت هاي اخلاقي را ياد بگيرد.