ارزيابي خوب يا بد بودن سرشت و شاكله انسان براساس حكمت متعاليه

ارزيابي سرشت انسان و نيك يا بد بودن آن، از مسائل مهم و كهن در مكاتب مختلف ديني و فلسفي بوده است. برخي انسان را نيك سرشت، برخي او را بدسرشت و گروهي هم وي را فاقد سرشت مشترك دانسته اند. اين مقاله در جستجوي پاسخ هاي دقيقي براي سه پرسش اساسي است: اولاً حقيقت سرشت انسان از نگاه هستي شناختي چيست؟ ثانياً متعلَق اصلي «خوبي و بدي» در بحث سرشت انسان چيست؟ ثالثاً منشا افعال بد انسان چيست؟ براساس حكمت متعاليه، سرشت انسان ـ كه عبارت است از استعدادهاي فطري و غريزي او ـ نحوه وجود اوست. هر موجودي در هر يك از مراتب، درجه وجودي خاصي دارد و به ميزان درجه وجودي خود خير، كمال و نيكو است. فلسفه وجودي استعدادهاي فطري و غريزي ـ كه مهم ترين آنها عقل است ـ استكمال انسان و بقاي سعادتمندانه اوست. بنابراين از منظر هستي شناختي، سرشت انسان فقط به «خوبي» متصف مي شود و به علت اشتمال آن بر عقل فطري ـ كه مدبر گرايش هاي انسان است ـ منشا اعمال خير و نيكو خواهد بود. متعلَق اصلي در بحث سرشت انسان، خوبي و بدي افعال اوست و منشا اعمال بد انسان ها نيز خصلت هاي موروثي و اكتسابي آنهاست، نه سرشت آنها