شگردهاي تمركززدايي در قصه‌هاي ايراني به كوشش انجوي شيرازي

پژوهش حاضر با هدفِ يافتن ژرف‌ساخت‌هاي تمركززدايانه به‌سراغ افسانه‌هاي عاميانه‌ي ايراني رفته‌است تا با كنكاش در آن‌ها اين ظرفيت‌هاي نهفته را آشكارسازد. بنابر يافته‌هاي پياژه، تمركززدايي تمركزگرايي اصلي‌ترين ژرف‌ساخت ذهني كودك است كه بنابر پيشنهاد خسرونژاد در قالب شگردهايي ويژه در ادبيات كودك نمودمي‌يابد. ضرورت اين پژوهش، در ادامه‌ي نظريه‌ي معصوميت و تجربه، تسهيل روند ‌استقلال‌بخشيدن به ماهيت ادبيات كودك است. در اين پژوهش ۳۰ افسانه از مجموعه افسانه‌هاي انجوي شيرازي برگزيده و با روش تحليل محتواي كيفي و تلفيقي از قياس و استقرا، بر پايه‌ي نظريه‌ي معصوميت‌وتجربه، كاويده شدند. يافته‌هاي اين پژوهش نشان‌داد كه از ميان شگردهاي تمركززدايانه‌ي معصوميت و تجربه، شگردهاي «اغراق» و «پايان‌خوش» و «سپيدنويسي» در همه‌ي اين افسانه‌ها وجودداشتند درحالي‌كه شگرد «نماي دور و نزديك» در هيچ‌يك از افسانه‌ها يافت‌نشد. جلوه‌هاي تازه‌ي تمركززدايي در افسانه‌هاي انجوي شيرازي در قالب 1۳ شگرد به‌دست ‌آمدند كه عبارت‌اند از: يك‌صحنه‌ با دو نما، صحنه‌هاي هم‌زمان، نماي باز و نماي بسته، زنجيره‌ي رخ‌دادها (خوش‌اقبالي و بداقبالي)، رگبار وارونگي، جابه‌جايي قهرمان، چند‌مجلسي، غافل‌گيري، مناظره، برچسب (متضاد يا هم‌سان)، قصه‌درقصه، قصه‌هاي‌زنجيره‌اي و دگرديسي. آن‌چه در همه‌ي اين شگردها سبب تمركززدايي مي‌شد، نوعي حركت و غفلت‌زدايي يا انتظارشكني بود.