منشا آرسنيك و چگونگي آزادسازي آن در منابع آب زيرزميني دشت چهاردولي، استان كردستان

Arsenic source and mechanism of its releases into groundwater resources of Chahardoli plain, Kurdistan province

آرسنيك به عنوان يكي از سمي ترين و خطرناك ترين مواد محلول در آب‌هاي طبيعي شناخته شده است و در درازمدت اثرات سوء بر سلامت انسان دارد. آلودگي منابع آب به آرسنيك در بيشتر نقاط جهان و ايران به ويژه در استان كردستان در باختر كشور گزارش شده است. هدف از انجام اين پژوهش تعيين منشأ آرسنيك و چگونگي آزاد سازي آن در منابع آب زيرزميني دشت چهاردولي است. در اين دشت منابع آب زيرزميني بيشتر آب مورد نياز براي آشاميدن، كشاورزي و صنعت را تأمين مي كند. بدين منظور از منابع آب زيرزميني اين دشت 31 نمونه آب گردآوري و يون هاي اصلي و فرعي آن در آزمايشگاه هيدرولوژي گروه علوم زمين دانشگاه تبريز و عناصر كمياب در آزمايشگاه آب فاضلاب كردستان تجزيه شد. نتايج حاصل، نشان از غلظت بالاي آرسنيك در آب منطقه دارد؛ به گونه‎اي كه بالاترين غلظت به مقدار270 ميكروگرم بر ليتر مربوط به چاه كشاورزي در شمال باختري منطقه و منابع آب بخش دلبران است. بر پايه نتايج به دست آمده از روش هاي چند متغيره و گرافيكي و با توجه به همبستگي معني دار آرسنيك با كاتيون ‌هاي اصلي (سديم، پتاسيم) و سيليس مي توان منشأ آرسنيك را زمين زاد و از سنگ‌هاي آتشفشاني دانست كه آلاينده‌هاي شهري و عوامل انساني تأثير چنداني در آن نداشته است. چگونگي آزاد سازي آرسنيك را مي توان به جذب رقابتي سيليس محلول با آرسنيك براي جذب شدن در مكان‌هاي جذب مانند اكسيد‌هاي آهن، آلومينيم و منگنز نسبت داد.

Arsenic is one of the most toxic and dangerous soluble substances in natural water. It has long-term ill effects on human health. Arsenic-contaminated water resources have been reported from many parts of the world and Iran, particularly from the Kurdistan province in the west of the country. The aim of this study is to identify the source of arsenic and mechanisms of its release into groundwater resources of the Chahardoli plain aquifers. Groundwater resources in this plain supply much of the water needs for drinking, agriculture and industry. Therefore, 31 water samples were collected from the plain aquifer and chemically analyzed for major and minor ions in the Hydrology Laboratory of Earth Sciences Department of the Tabriz University. Also, the trace elements were analyzed in the Kurdistan Waste Water Organization Laboratory. The results show high arsenic concentrations in the groundwater of the area. The highest arsenic concentration (270 µg/L) is related to a well located in the northwest part of the area which supplies water for agricultural purposes of Delbaran sector. According to the results obtained from multi-variable and graphical methods, there is a meaningful correlation between arsenic and major ions such as Na and K as well as silica, indicating that the source of arsenic is from volcanic rocks. It is therefore a geogenic rather than an anthropogenic phenomenon. The mechanism of arsenic releases into the water can be related to competitive adsorption of dissolved SiO2 in adsorption sites such as oxides of iron, aluminium and manganese.