معرفت ذات الهي از نظر شاه نعمت‌الله ولي

از نظر شاه نعمت‌الله ولي، ادراك ذات الهي توسط حس، وهم، خيال و عقل ناممكن است. اما با كشف و مشاهدۀ تام مي‌توان به معرفت ذات الهي رسيد. معرفت ذات فقط از طريق خود ذات امكان‌پذير است؛ يعني ذات الهي توسط غير نمي‌تواند شناخته شود؛ زيرا غيري وجود ندارد تا بتواند عارف ذات شود. انسان با فنا از وجود مقيد خود به ذات حق باقي مي‌گردد. اما تعين از انسان كاملاً مرتفع نمي‌شود، فقط شاهد اتصال وجود مقيد خويش به وجود مطلق مي‌گردد. حاصل اين شهود رفع دوئيت ميان او و ذات است و چون ذات از خويش غايب نيست، عارف ذات مي‌شود. اما اين معرفت او از حيث بشريت و وجود مقيد او نيست، بلكه از آن حيث است كه به ذات واصل است. پس در واقع ذات است كه عارف ذات است و انسان شاهد اين معرفت مي‌شود. در اين صورت، هم عين انسان باقي است و هم معرفت ذات امكان دارد.