بررسي روند تغييرات بهره وري كل عوامل توليد گوجه فرنگي در ايران با استفاده از شاخص مالم كوئيست

از ديدگاه اقتصادي گوجه­فرنگي پس از سيب زميني دومين محصول پرارزش كشاورزي محسوب شده و از لحاظ مصرف سرانه نيز پس از آن قرار دارد كه به دو صورت تازه و فرآوري شده مصرف مي­گردد. ميزان توليد گوجه فرنگي در جهان طي سال­هاي اخير افزايش يافته است. جايگاه ايران نيز در توليد اين محصول در رتبه هفتم جهان قرار دارد. با توجه به اهميت گوجه­فرنگي و جايگاه ايران در توليد آن در اين مطالعه بهره­وري كل عوامل توليد گوجه­فرنگي طي سال­هاي 86-1379 در استان­هاي آذربايجان شرقي، بوشهر، كرمان، خوزستان و فارس كه عمده ترين توليدكنندگان گوجه­فرنگي در كشور به حساب مي­آيند، محاسبه شده است. به منظور محاسبه بهره­وري كل عوامل توليد از روش ناپارامتري مالم كوئيست و داده هاي مربوط به مقدار توليد بر حسب تن در هكتار و نهاده هاي نيروي كار بر حسب نفر- روز در هكتار، مقدار آب مصرفي بر حسب هزينه آب مصرفي، بذر، سم و كود شيميايي بر حسب كيلوگرم در هكتار و كود حيواني بر حسب تن در هكتار استفاده شده است. نتايج اين مطالعه نشان داد كه روند بهره­وري كل عوامل توليد گوجه­فرنگي در استان­هاي بوشهر و كرمان صعودي و در بقيه استان­ها سير نزولي داشته است. علاوه بر اين نتايج نشان داد كه تغييرات كارايي مديريت در تمامي استان­ها ثابت بوده است. تغييرات كارايي ناشي از مقياس نيز در استان­هاي كرمان و فارس كاملاً ثابت و در بقيه استان­ها نوسانات زيادي داشته است، به طوري كه روند آن طي دوره مورد مطالعه در استان بوشهر صعودي و در دو استان آذربايجان شرقي و خوزستان نزولي بوده است. تغييرات تكنولوژي نيز در تمامي استان­ها نوسانات زيادي داشته است و روند آن در استان­هاي فارس، خوزستان و آذربايجان شرقي نزولي و در استان­هاي بوشهر و كرمان صعودي بوده است. جهت افزايش كارآيي فني، گسترش برنامه هاي ترويجي به منظور به كارگيري مناسب­تر از نهاده­هاي توليد و در واقع نحوه درست مديريت به كارگيري نهاده­ها و به كارگيري انواع تكنولوژي و اهداي تسهيلات براي خريد ماشين آلات جديد و پيشرفته جهت بهبود وضعيت تكنولوژي از جمله راهكارهايي است كه جهت افزايش بهره­وري كل عوامل توليد گوجه­فرنگي توصيه مي­شود.