ارزيابي تنوع ژنوتيپ هاي گندم نان و دوروم بر اساس خصوصيات زراعي و برخي از صفات مرفولوژيك در شرايط بدون تنش و تنش خشكي آخر فصل

به منظور بررسي تنوع ژنتيكي و اثر تنش خشكي آخر فصل بر عملكرد دانه و برخي از صفات مرفولوژيك گندم، مطالعه­اي با 56 ژنوتيپ گندم در سال زراعي 90-1389 در مزرعه تحقيقاتي پرديس كشاورزي و منابع طبيعي دانشگاه رازي كرمانشاه در قالب طرح لاتيس مستطيل با سه تكرار در شرايط بدون تنش و تنش خشكي آخر فصل انجام شد. نتايج حاصل از تجزيه واريانس مركب نشان داد كه اختلاف معني­داري بين ژنوتيپ­هاي مورد آزمايش از لحاظ صفات عملكرد دانه، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملكرد سنبله، بيوماس، شاخص برداشت و ارتفاع گياه در سطح احتمال يك درصد وجود داشت. در اثر تنش خشكي انتهاي فصل، به طور متوسط عملكرد سنبله 5/34 درصد، بيوماس 30 درصد، عملكرد دانه 2/27 درصد، تعداد دانه در سنبله 6/21 درصد، وزن هزار دانه 9/15 درصد، شاخص برداشت 13/6 درصد، ارتفاع گياه 64/5 درصد، طول سنبله 37/1 درصد و وزن پدانكل 15/0 درصد كاهش، ولي طول پدانكل و طول ميانگره ماقبل آخر به ترتيب 47/1 و 20/0 درصد افزايش يافت. در هر دو شرايط نرمال و تنش خشكي، بين عملكرد دانه با طول ميانگره ماقبل آخر و نيز بين بيوماس با شاخص برداشت، همبستگي منفي و بسيار معني­داري مشاهده شد، در حالي كه همبستگي بين تعداد دانه در سنبله با شاخص برداشت و ارتفاع گياه با طول سنبله مثبت و بسيار معني­دار بود. تحليل همبستگي بين عملكرد دانه در شرايط بدون تنش و تنش خشكي آخر فصل با شاخص هاي تحمل به خشكي نشان داد كه شاخص هاي STI، MP و GMP مناسب­ترين شاخص­ها جهت شناسايي ژنوتيپ­هاي پرمحصول در هر دو شرايط بدون تنش و تنش خشكي بودند. بر اين اساس، ژنوتيپ­هاي مغان 1، نويد، گلستان، داراب 2 و مرودشت داراي بيشترين عملكرد دانه در هر دو شرايط آزمايشي بودند.